ꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦭ꧀ ꦲ꧀ꦤꦸꦲ꧀ꦭꦶꦲ꧀ꦱ꧀ ꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦮ ꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦿꦺꦲ꧀ꦱ꧀ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦮꦲ꧀ꦕ ꦲ꧀ꦩꦸꦁ ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦝꦲ꧀ꦔꦲ꧀ꦤ꧀

ꦲ꧀ꦒꦲ꧀ꦒꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦧꦲ꧀ꦧꦲ꧀ꦒꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦮ ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦝꦲ꧀ꦔꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦛꦺꦴꦲ꧀ꦏ꧀ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦧꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦗꦸꦂ ꦲ꧀ꦢꦶꦄꦲ꧀ꦫꦲ꧀ꦤꦶ ꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦮ ꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦿꦺꦲ꧀ꦱ꧀ (ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦠꦸꦲ꧀ꦭꦶꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦫꦼꦲ꧀ꦏꦄꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦔ꧀ꦲ꧀ꦒꦺꦴ ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦝꦲ꧀ꦔꦲ꧀ꦤ꧀) ꦲ꧀ꦏꦸꦲ꧀ꦮꦺ ꦲ꧀ꦭꦅꦲ꧀ꦫ꧀ ꦲ꧀ꦱꦼꦲ꧀ꦏꦁ ꦲ꧀ꦏꦼꦲ꧀ꦥꦶꦲ꧀ꦔꦶꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦏꦁꦲ꧀ꦒꦺꦴ ꦲ꧀ꦔꦺꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦥ꧀ꦲ꧀ꦭꦺꦴꦲ꧀ꦫꦲ꧀ꦱꦶ ꦲ꧀ꦮꦲ꧀ꦠꦼꦲ꧀ꦱ꧀-ꦲ꧀ꦮꦲ꧀ꦠꦼꦲ꧀ꦱ꧀ ꦲ꧀ꦤꦸꦲ꧀ꦭꦶꦲ꧀ꦱ꧀ ꦄꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦮ ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦛꦶ ꦲ꧀ꦕꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦏꦿꦺꦄꦲ꧀ꦠꦶꦲ꧀ꦥ꦳꧀. ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦎꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦩꦸꦁ ꦲ꧀ꦔꦺꦴꦲ꧀ꦮꦲ꧀ꦲꦶ ꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦩ꧀ꦲ꧀ꦥꦶꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦥ꦳ꦶꦲ꧀ꦱꦸꦄꦲ꧀ꦭ꧀ ꦲ꧀ꦧꦌ, ꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦔꦶꦁ ꦈꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦔꦺꦴꦲ꧀ꦮꦲ꧀ꦲꦶ ꦲ꧀ꦕꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦩꦲ꧀ꦕ ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦛꦶ ꦲ꧀ꦝꦲ꧀ꦱꦂ. ꦲ꧀ꦤꦁ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦼꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ, ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦝꦲ꧀ꦔꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦢꦲ꧀ꦢꦶ ꦲ꧀ꦥꦸꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦠ꧀ ꦈꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦩ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦮꦲ꧀ꦕ, ꦲ꧀ꦢꦺꦲ꧀ꦤꦺ ꦄꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦪ ꦲ꧀ꦲ ꦲ꧀ꦩꦲ꧀ꦭꦃ ꦲ꧀ꦢꦲ꧀ꦢꦶ ꦈꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦱꦸꦂ ꦲ꧀ꦩꦼꦲ꧀ꦤꦼꦁ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦎꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦮꦲ꧀ꦕ.

ꦲ꧀ꦏꦼꦈꦲ꧀ꦤꦶꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦤ꧀ ꦈꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦩ ꦲ꧀ꦱꦼꦲ꧀ꦏꦁ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦄꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦤꦁ ꦲ꧀ꦥꦿꦶꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦥ꧀ ꦲ꧀ꦪꦺꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦮꦲ꧀ꦕ ꦲ꧀ꦏꦸꦲ꧀ꦮꦺ ꦲ꧀ꦩꦸꦁ ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦝꦲ꧀ꦔꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦧꦌ. ꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦲ (ꦲ) ꦲ꧀ꦢꦶꦄꦼꦲ꧀ꦔ꧀ꦲ꧀ꦒꦺꦴ ꦲ꧀ꦢꦲ꧀ꦢꦶ ꦲ꧀ꦏꦼꦲ꧀ꦫꦁꦲ꧀ꦏ, ꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦔꦶꦁ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦥ꦳ꦲ꧀ꦠꦺ *silent* ꦈꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦮ ꦎꦲ꧀ꦫ ꦄꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦩꦸꦲ꧀ꦤꦶꦲ꧀ꦤꦺ. ꦲ꧀ꦥꦼꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦢꦼꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦲ꧀ꦔ꧀ꦲ꧀ꦒꦲ꧀ꦮꦺ ꦲ꧀ꦥꦼꦲ꧀ꦔꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦩꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦩꦲ꧀ꦕ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦧꦺꦲ꧀ꦢ ꦲ꧀ꦱꦼꦲ꧀ꦏꦁ ꦄꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦮ ꦲ꧀ꦧꦶꦲ꧀ꦪꦲ꧀ꦱ, ꦄꦲ꧀ꦩꦂꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦩꦲ꧀ꦕ ꦲ꧀ꦏꦸꦲ꧀ꦢꦸ ꦲ꧀ꦤꦼꦂꦲ꧀ꦗꦼꦲ꧀ꦩꦃꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦱ꧀ꦮꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦩꦸꦁ ꦲ꧀ꦱꦼꦲ꧀ꦏꦁ ꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦝ ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦝꦲ꧀ꦔꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦤꦼꦲ꧀ꦩ꧀ꦲ꧀ꦥꦼꦲ꧀ꦭ꧀.

ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦭꦶꦲ꧀ꦪꦲ꧀ꦤꦺ ꦲ꧀ꦏꦸꦲ꧀ꦮꦺ, ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦈꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦤꦼꦲ꧀ꦠꦼꦲ꧀ꦥ꧀ꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦪꦺꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦝꦲ꧀ꦔꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦎꦲ꧀ꦫ ꦄꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦤꦁ ꦲ꧀ꦔꦶꦲ꧀ꦱꦺꦴꦂ ꦲ꧀ꦢꦲ꧀ꦢꦶ ꦲ꧀ꦥ꦳ꦺꦴꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦭ꧀ ꦲ꧀ꦩꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦫꦶ ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ ꦈꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦩꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦭꦶ ꦲ꧀ꦏꦺꦴꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦱꦺꦴꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦪ ꦲ꧀ꦲ, ꦲ꧀ꦱ, ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦥ. ꦲ꧀ꦩꦸꦲ꧀ꦭ ꦲ꧀ꦱꦼꦲ꧀ꦏꦁ ꦲ꧀ꦏꦸꦲ꧀ꦮꦺ, ꦲ꧀ꦥꦁꦲ꧀ꦒꦸꦲ꧀ꦤꦄꦲ꧀ꦤ꧀ ꦄꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦔ꧀ꦲ꧀ꦭꦼꦲ꧀ꦒꦼꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦲ ꦎꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦩꦼꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦛꦶ ꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦧꦸꦲ꧀ꦠꦸꦃꦲ꧀ꦤ. ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦲꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦲ꧀ꦘꦼꦲ꧀ꦢꦼꦂꦲ꧀ꦲꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦩ꧀ꦲ꧀ꦥꦶꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦔꦶꦁ ꦈꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦠꦁ ꦲ꧀ꦏꦼꦲ꧀ꦧꦶꦲ꧀ꦪꦲ꧀ꦱꦄꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦩꦲ꧀ꦕ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦮꦶꦲ꧀ꦱ꧀ ꦄꦲ꧀ꦤ.

ꦲ꧀ꦥꦁꦲ꧀ꦒꦸꦲ꧀ꦤꦄꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦥꦁꦲ꧀ꦏꦺꦴꦲ꧀ꦤ꧀ ꦈꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦢꦶꦄꦲ꧀ꦠꦸꦂ ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦛꦶ ꦲ꧀ꦏ꦳ꦸꦲ꧀ꦱꦸꦲ꧀ꦱ꧀, ꦲ꧀ꦪꦅꦲ꧀ꦏꦸ ꦲ꧀ꦏꦁꦲ꧀ꦒꦺꦴ ꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦝꦲ꧀ꦤꦶ ꦲ꧀ꦏꦺꦴꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦱꦺꦴꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦤꦁ ꦄꦲ꧀ꦏ꦳ꦶꦂ ꦲ꧀ꦠꦼꦲ꧀ꦩ꧀ꦲ꧀ꦧꦸꦁ ꦈꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦮ ꦲ꧀ꦪꦺꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦏꦼꦲ꧀ꦠꦼꦲ꧀ꦩꦸ ꦄꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦠꦂ ꦲ꧀ꦏꦺꦴꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦱꦺꦴꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦤ꧀, ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦧ ꦲ꧀ꦏꦁꦲ꧀ꦒꦺꦴ -ꦲ꧀ꦫ꧀, ꦲ꧀ꦲ꧀, ꦲ꧀ꦔ꧀, -ꦲ꧀ꦫ, -ꦲ꧀ꦫꦼ, -ꦲ꧀ꦪ, ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ -ꦲ꧀ꦮ. ꦲ꧀ꦠꦸꦲ꧀ꦫꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦲ꧀ꦤꦸꦲ꧀ꦢꦸꦃꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦪꦺꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦥ꦳ꦲ꧀ꦠꦺ ꦌꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦥꦼꦲ꧀ꦫꦶꦲ꧀ꦩꦺꦲ꧀ꦤ꧀, ꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦔꦶꦁ ꦅꦲ꧀ꦱꦶꦃ ꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦢꦸꦲ꧀ꦮꦺ ꦲ꧀ꦭꦺꦴꦲ꧀ꦒꦶꦲ꧀ꦏ ꦲ꧀ꦱ꧀ꦮꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦱꦸꦲ꧀ꦥꦲ꧀ꦪ ꦲ꧀ꦠꦼꦲ꧀ꦠꦼꦲ꧀ꦥ꧀ ꦲ꧀ꦏꦺꦴꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦤ꧀.

ꦲ꧀ꦤꦁ ꦲ꧀ꦥꦲ꧀ꦔꦼꦲ꧀ꦩ꧀ꦲ꧀ꦧꦲ꧀ꦔꦲ꧀ꦤꦺ, ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦮ ꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦿꦺꦲ꧀ꦱ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦈꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦫꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦕꦁ ꦲ꧀ꦧꦺꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦪꦺꦁ ꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦝꦸꦲ꧀ꦏꦸꦁ ꦲ꧀ꦩꦲ꧀ꦕꦼꦲ꧀ꦩ꧀-ꦲ꧀ꦩꦲ꧀ꦕꦼꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦱ꧀ꦮꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦩ꧀ꦲ꧀ꦧꦲ꧀ꦲꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦪ ꦌ (ꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦭꦶꦁ), ꦲ꧀ꦛ꧀, ꦲ꧀ꦝ꧀, ꦲ꧀ꦔ꧀, ꦲ꧀ꦘ꧀, ꦲ꧀ꦔꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦠꦶ ꦲ꧀ꦱ꧀ꦮꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦱꦼꦲ꧀ꦫꦲ꧀ꦥꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦪ ꦲ꧀ꦥ꦳꧀, ꦲ꧀ꦥ꦳꧀, ꦲ꧀ꦗ꦳꧀, ꦲ꧀ꦏ꦳꧀, ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦱ꦳꧀. ꦲ꧀ꦏꦸꦲ꧀ꦮꦺ ꦲ꧀ꦤꦸꦲ꧀ꦢꦸꦃꦲ꧀ꦤ ꦈꦲ꧀ꦥꦲ꧀ꦪ ꦲ꧀ꦱꦸꦲ꧀ꦥꦲ꧀ꦪ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦲ꧀ꦢꦲ꧀ꦢꦶ ꦲ꧀ꦭꦸꦲ꧀ꦮꦶꦃ ꦲ꧀ꦥ꦳꧀ꦲ꧀ꦭꦺꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦧꦼꦲ꧀ꦭ꧀ ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦕꦺꦴꦲ꧀ꦕꦺꦴꦲ꧀ꦒ꧀ ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦫꦺꦴ ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦧꦸꦲ꧀ꦠꦸꦲ꧀ꦲꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦧꦲ꧀ꦱ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦏꦶ.

ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦭꦸꦲ꧀ꦮꦶꦃ ꦲ꧀ꦩꦼꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦫꦶꦲ꧀ꦏ꧀ ꦲ꧀ꦩꦲ꧀ꦤꦶꦁ, ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦈꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦩ꧀ꦲ꧀ꦧꦸꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦏ꧀ ꦲ꧀ꦏꦼꦲ꧀ꦩꦸꦁꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦤ꧀ ꦄꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦿꦸꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦠꦸꦂ ꦲ꧀ꦩꦼꦲ꧀ꦢꦶꦄꦲ꧀ꦭ꧀ ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦥ꦳ꦶꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦭ꧀ ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦪ ꦲ꧀ꦤꦁ ꦄꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦮ ꦲ꧀ꦠꦿꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦱꦶꦎꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦭ꧀, ꦲ꧀ꦕꦺꦴꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦴꦲ꧀ꦤꦺ ꦲ꧀ꦥꦼꦁꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦭ꧀ ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦕꦲ꧀ꦏꦿ ꦲ꧀ꦏꦁꦲ꧀ꦒꦺꦴ ꦲ꧀ꦥꦺꦴꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱꦶ ꦲ꧀ꦠꦼꦲ꧀ꦔꦃ, ꦈꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦕꦼꦲ꧀ꦕꦲ꧀ꦏ꧀, ꦲ꧀ꦮꦶꦲ꧀ꦒ꧀ꦲ꧀ꦘꦲ꧀ꦤ꧀, ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦪꦂ ꦲ꧀ꦏꦁꦲ꧀ꦒꦺꦴ ꦲ꧀ꦥꦺꦴꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱꦶ ꦄꦲ꧀ꦏ꦳ꦶꦂ. ꦌꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦥ꧀ꦲ꧀ꦭꦺꦴꦲ꧀ꦫꦲ꧀ꦱꦶ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦲ꧀ꦤꦸꦲ꧀ꦢꦸꦃꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦪꦺꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦩ꧀ ꦄꦲ꧀ꦘꦂ ꦅꦲ꧀ꦱꦶꦃ ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦪꦺꦁ ꦲ꧀ꦘꦲ꧀ꦩ꧀ꦲ꧀ꦧꦸꦁ ꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦫꦺꦴ ꦲ꧀ꦠꦿꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦱꦶ ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦮꦲ꧀ꦱ꧀.

ꦲ꧀ꦠꦸꦲ꧀ꦗꦸꦄꦲ꧀ꦤ꧀ ꦈꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦩ ꦲ꧀ꦱꦼꦲ꧀ꦏꦁ ꦲ꧀ꦔ꧀ꦲ꧀ꦒꦲ꧀ꦮꦺ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦲ꧀ꦢꦸꦲ꧀ꦢꦸ ꦲ꧀ꦩꦸꦁ ꦅꦲ꧀ꦤꦺꦴꦲ꧀ꦥ꦳ꦲ꧀ꦱꦶ ꦲ꧀ꦠꦼꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦤꦶꦲ꧀ꦱ꧀ ꦲ꧀ꦧꦌ, ꦲ꧀ꦤꦲ꧀ꦔꦶꦁ ꦈꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦢꦲ꧀ꦢꦶ ꦲ꧀ꦩꦼꦲ꧀ꦢꦶꦄ ꦌꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦥꦼꦲ꧀ꦫꦶꦲ꧀ꦩꦺꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦭꦶꦲ꧀ꦔꦸꦅꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦶꦲ꧀ꦏ꧀, ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦫꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦤꦈ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦏꦿꦺꦄꦲ꧀ꦠꦶꦲ꧀ꦥ꦳꧀, ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ ꦈꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦢꦲ꧀ꦢꦶ ꦲ꧀ꦱꦼꦲ꧀ꦤꦶ ꦲ꧀ꦤꦸꦲ꧀ꦭꦶꦲ꧀ꦱ꧀ ꦄꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱꦲ꧀ꦫ. ꦲ꧀ꦤꦁ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱꦶꦃ ꦲ꧀ꦭꦶꦲ꧀ꦪ, ꦲ꧀ꦏꦼꦲ꧀ꦫꦸꦲ꧀ꦩꦶꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦤꦺ ꦈꦲ꧀ꦒ ꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦢꦲ꧀ꦢꦺꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦤ ꦲ꧀ꦱꦶꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦩ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦲ꧀ꦢꦲ꧀ꦢꦶ ꦲ꧀ꦩꦼꦲ꧀ꦢꦶꦄ ꦲ꧀ꦥꦼꦲ꧀ꦱꦼꦲ꧀ꦤ꧀ ꦲ꧀ꦱꦶꦁ ꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦝꦼꦲ꧀ꦭꦶꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦤ, ꦄꦲ꧀ꦩꦂꦲ꧀ꦒ ꦎꦲ꧀ꦫ ꦲ꧀ꦒꦲ꧀ꦩ꧀ꦲ꧀ꦥꦁ ꦲ꧀ꦢꦶꦲ꧀ꦥꦲ꧀ꦲꦲ꧀ꦩꦶ ꦲ꧀ꦮꦺꦴꦁ ꦈꦲ꧀ꦩꦸꦲ꧀ꦩ꧀. ꦲ꧀ꦩꦸꦲ꧀ꦭ, ꦲ꧀ꦗꦲ꧀ꦮ ꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦿꦺꦲ꧀ꦱ꧀ ꦲ꧀ꦏꦶꦲ꧀ꦪꦺ ꦲ꧀ꦢꦲ꧀ꦢꦶ ꦲ꧀ꦒꦲ꧀ꦧꦸꦲ꧀ꦔꦲ꧀ꦤ꧀ ꦄꦲ꧀ꦤ꧀ꦲ꧀ꦠꦲ꧀ꦫꦲ꧀ꦤꦺ ꦌꦲ꧀ꦏ꧀ꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦥꦼꦲ꧀ꦫꦶꦲ꧀ꦩꦺꦲ꧀ꦤ꧀, ꦌꦲ꧀ꦢꦸꦲ꧀ꦏꦲ꧀ꦱꦶ, ꦲ꧀ꦭꦲ꧀ꦤ꧀ ꦌꦲ꧀ꦱ꧀ꦲ꧀ꦠꦺꦲ꧀ꦠꦶꦲ꧀ꦏ.

Njajal Nulis Aksara Jawa Strés Sing Diwaca Mung Sandhangan 

Gagasan babagan Aksara Jawa Sandhangan Thok sing banjur diarani Jawa STRÉS (Sistém Tulisan Rekaan Enggo Sandhangan) kuwé lair sekang kepinginan kanggo ngéksplorasi wates-wates nulis aksara Jawa kanthi cara kréatif. Sistém kiyé ora mung ngowahi tampilan visual baé, nanging uga ngowahi cara maca kanthi dhasar. Nang sistem kiyé, sandhangan dadi pusat utama sing diwaca, déné aksara kaya ha malah dadi unsur meneng sing ora diwaca.

Keunikan utama sekang sistém kiyé ana nang prinsip yén sing diwaca kuwé mung sandhangan baé. Aksara ha (ꦲ) dienggo dadi kerangka, nanging sifaté silent utawa ora ana muniné. Pendekatan kiyé nggawé pengalaman maca sing béda sekang aksara Jawa biyasa, amarga sing maca kudu nerjemahna swara mung sekang tandha sandhangan sing nempel.

Saliyané kuwé, sistém kiyé uga netepna yén sandhangan sing ora ana nang ngisor dadi vokal mandiri lan uga makili konsonan kaya ha, sa, lan pa. Mula sekang kuwé, panggunaan aksara nglegena ha ora mesthi dibutuhna. Kahanan kiyé nyederhanakna tampilan nanging uga nantang kebiyasaan maca sing wis ana.

Panggunaan pangkon uga diatur kanthi khusus, yaiku kanggo nandhani konsonan nang akhir tembung utawa yén ketemu antar konsonan, kajaba kanggo -r, h, ng, -ra, -re, -ya, lan -wa. Aturan kiyé nuduhna yén sanajan sistém kiyé sifaté éksperimén, nanging isih nduwé logika swara sing dijaga supaya tetep konsistén.

Nang pangembangané, sistém Jawa STRÉS kiyé uga dirancang bén téyéng ndhukung macem-macem swara tambahan kaya é (taling), th, dh, ng, ny, nganti swara serapan kaya f, v, z, kh, lan sy. Kuwé nuduhna upaya supaya sistém kiyé dadi luwih fléksibel lan cocog karo kabutuhan basa siki.

Sing luwih menarik maning, sistém kiyé uga mbukak kemungkinan ana struktur medial lan final kaya nang aksara Jawa tradisional, contoné pengkal lan cakra kanggo posisi tengah, uga cecak, wignyan, lan layar kanggo posisi akhir. Éksplorasi kiyé nuduhna yén sistém anyar isih téyéng nyambung karo tradisi lawas.

Tujuan utama sekang nggawé sistém kiyé dudu mung inovasi teknis baé, nanging uga dadi media éksperimén linguistik, sarana sinau sing kréatif, lan uga dadi seni nulis aksara. Nang sisih liya, kerumitané uga ndadékna sistém kiyé dadi media pesen sing didhelikna, amarga ora gampang dipahami wong umum. Mula, Jawa STRÉS kiyé dadi gabungan antarané éksperimén, édukasi, lan éstétika. #aksarajawa #jawastres

ᮘᮞ᮪ᮒᮤ ᮞᮨᮜᮨᮊᮔ᮪ ᮜᮨᮄᮎ᮪

ꦮᮧᮀ ꦩꦭꦪ᮪ꦱᮤꦄ ꦎꦫ ꦒᮨꦭᮨꦩ᮪ ꦇꦱ᮪ꦠᮤꦭᮂ ꦤᮥꦱꦤ᮪ꦠꦫ ꦏꦫᮨꦥᮦ "ꦲꦭꦩ᮪ ꦩᮨꦭꦪᮥ"

ꦥᮨᮁꦢᮨꦧꦠꦤ᮪ ꦧꦧꦒꦤ᮪ ꦇꦱ᮪ꦠᮤꦭᮂ ꦤᮥꦱꦤ᮪ꦠꦫ ꦭꦤ᮪ ꦄꦭꦩ᮪ ꦩᮨꦭꦪᮥ ꦱᮨꦗꦠᮤꦤᮦ ꦢᮥꦢᮥ ꦥᮨᮁꦏꦫ ꦱᮨꦗꦫᮂ ꦥᮨꦫᮀ ꦈꦠꦮ ꦥᮨꦤ᮪ꦗꦗꦲꦤ᮪ ꦧꦌ, ꦤꦔᮤᮀ ꦭᮥꦮᮤᮂ ꦩꦫᮀ ꦧᮦꦢꦤᮦ ꦱᮥꦢᮥꦠ᮪ ꦥꦤ᮪ꦢᮀ ꦭꦤ᮪ ꦇꦢᮨꦤ᮪ꦠᮤꦠꦱ᮪ ꦤꦱᮤꦎꦤꦭ᮪. ꦤᮀ ꦇꦤ᮪ꦢᮧꦤᮨꦱᮤꦄ, ꦇꦱ᮪ꦠᮤꦭᮂ ꦤᮥꦱꦤ᮪ꦠꦫ ꦏᮨꦫᮨꦥ᮪ ꦢᮤꦒꦤ᮪ꦢᮦᮀꦤ ꦏꦫᮧ ꦮꦫᮤꦱꦤ᮪ ꦏᮨꦫꦗꦄꦤ᮪ ꦩꦗꦥꦲᮤꦠ᮪, ꦢᮦꦤᮦ ꦤᮀ ꦩꦭꦪ᮪ꦱᮤꦄ ꦭᮥꦮᮤᮂ ꦚꦩꦤ᮪ ꦔᮀꦒᮧ ꦏᮧꦤ᮪ꦱᮨꦥ᮪ ꦄꦭꦩ᮪ ꦩᮨꦭꦪᮥ ꦱᮤᮀ ꦢᮤꦫꦱ ꦭᮥꦮᮤᮂ ꦩꦏᮤꦭᮤ ꦧᮥꦢꦪ ꦭꦤ᮪ ꦧꦱ ꦩᮨꦭꦪᮥ.

ꦤᮀ ꦗꦩꦤ᮪ ꦩꦗꦥꦲᮤꦠ᮪, ꦏᮧꦤ᮪ꦱᮨꦥ᮪ ꦏᮨꦏᮥꦮꦠꦤ᮪ ꦎꦫ ꦥꦝ ꦏꦫᮧ ꦥᮨꦤ᮪ꦗꦗꦲꦤ᮪ ꦩᮧꦢᮨᮁꦤ᮪. ꦱᮤꦱ᮪ꦠᮨꦩ᮪ ꦥᮧꦭᮤꦠᮤꦏᮦ ꦔᮀꦒᮧ ꦥᮧꦭ ꦩꦤ᮪ꦢꦭ, ꦪꦏᮥꦮᮦ ꦭᮤᮀꦏᮁ ꦥᮨꦔꦫᮥᮂ ꦱᮤᮀ ꦎꦫ ꦤ᮪ꦢᮥꦮᮦ ꦮꦠᮨꦱ᮪ ꦤᮨꦒꦫ ꦠᮨꦒᮨꦱ᮪ ꦏꦪ ꦱᮤꦏᮤ. ꦢꦢᮤ ꦤꦭᮤꦏ ꦄꦤ ꦮᮤꦭꦪᮂ ꦭᮤꦪ ꦢᮤꦱᮨꦧᮥꦠ᮪ ꦄꦤ ꦤᮀ ꦱꦔᮤꦱᮧꦫᮤᮀ ꦥᮨꦔꦫᮥᮂ, ꦏᮥꦮᮦ ꦢᮥꦫᮥᮀ ꦩᮨꦱ᮪ꦛᮤ ꦄᮁꦠᮤꦤᮦ ꦢᮤꦏᮥꦄꦱꦇ ꦭᮀꦱᮥᮀ ꦏꦪ ꦏᮧꦭᮧꦤᮤꦄꦭ᮪ ꦌꦫᮧꦥ.

ꦲᮤꦱ᮪ꦠᮤꦭᮂ ꦤᮥꦱꦤ᮪ꦠꦫ ꦤᮀ ꦄꦧꦢ᮪ ꦏ-14 ꦭᮥꦮᮤᮂ ꦤᮥꦢᮥᮂꦤ ꦗꦫᮤꦔꦤ᮪ ꦥᮧꦭᮤꦠᮤꦏ᮪ ꦭꦤ᮪ ꦢꦒᮀ ꦩꦫᮤꦠᮤꦩ᮪. ꦤꦔᮤᮀ ꦤꦭᮤꦏ ꦩᮣᮨꦧᮥ ꦄꦧꦢ᮪ ꦏ-20, ꦠᮧꦏᮧᮂ ꦤꦱᮤꦎꦤꦭ᮪ ꦇꦤ᮪ꦢᮧꦤᮨꦱᮤꦄ ꦔᮥꦫᮤꦥ᮪ꦤ ꦩꦤᮤᮀ ꦇꦱ᮪ꦠᮤꦭᮂ ꦏᮤꦪᮦ ꦢꦢᮤ ꦱᮤꦩ᮪ꦧᮧꦭ᮪ ꦥᮨᮁꦱꦠᮥꦄꦤ᮪ ꦧᮀꦱ ꦤ᮪ꦒᮣꦮꦤ᮪ ꦥᮨꦤ᮪ꦗꦗꦲꦤ᮪. ꦩꦏ᮪ꦤꦤᮦ ꦎꦮᮂ ꦱᮨꦏᮀ ꦌꦏ᮪ꦱ᮪ꦥꦤ᮪ꦱᮤ ꦢꦢᮤ ꦏᮨꦱꦠᮥꦄꦤ᮪ ꦮᮤꦭꦪᮂ ꦏᮨꦥᮥꦭꦈꦄꦤ᮪.

ꦤᮀ ꦱᮤꦱᮤᮂ ꦭᮤꦪ, ꦄꦭꦩ᮪ ꦩᮨꦭꦪᮥ ꦮᮤꦮᮤꦠꦤᮦ ꦏᮧꦤ᮪ꦱᮨꦥ᮪ ꦧᮥꦢꦪ ꦭꦤ᮪ ꦧꦱ. ꦮᮤꦭꦪᮂ ꦱᮤᮀ ꦔᮀꦒᮧ ꦧꦱ ꦩᮨꦭꦪᮥ ꦭꦤ᮪ ꦤ᮪ꦢᮥꦮᮦ ꦄꦢꦠ᮪ ꦱᮨꦫᮥꦩ᮪ꦥᮥꦤ᮪ ꦢᮤꦄꦤ᮪ꦒ᮪ꦒᮨꦥ᮪ ꦢꦢᮤ ꦱᮤꦗᮤ ꦥᮨꦫꦢꦧꦤ᮪. ꦏᮨꦱᮥꦭ᮪ꦠꦤꦤ᮪ ꦏꦪ ꦏᮨꦱᮥꦭ᮪ꦠꦤꦤ᮪ ꦩᮨꦭꦏ ꦤ᮪ꦢᮥꦮᮦ ꦥᮨꦫꦤ᮪ ꦒᮨꦝᮦ ꦚᮨꦧᮁꦤ ꦥᮨꦔꦫᮥᮂ ꦧᮥꦢꦪ ꦩᮨꦭꦪᮥ ꦤᮀ ꦄꦱᮤꦄ ꦠᮨᮀꦒꦫ.

ꦤꦭᮤꦏ ꦩᮣᮨꦧᮥ ꦗꦩꦤ᮪ ꦏᮧꦭᮧꦤᮤꦄꦭ᮪ ꦭꦤ᮪ ꦥꦩ᮪ꦧᮨꦤ᮪ꦠᮥꦏꦤ᮪ ꦤᮨꦒꦫ ꦩᮧꦢᮨᮁꦤ᮪, ꦏᮧꦤ᮪ꦱᮨꦥ᮪ ꦄꦭꦩ᮪ ꦩᮨꦭꦪᮥ ꦢꦢᮤ ꦭᮥꦮᮤᮂ ꦥᮧꦭᮤꦠᮤꦱ᮪. ꦇꦢᮨꦤ᮪ꦠᮤꦠꦱ᮪ ꦩᮨꦭꦪᮥ ꦢᮤꦫᮥꦩᮥꦱ᮪ꦤ ꦏꦤ᮪ꦛᮤ ꦈꦤ᮪ꦱᮥᮁ ꦄꦒꦩ, ꦧꦱ, ꦭꦤ᮪ ꦄꦢꦠ᮪. ꦩᮥꦭ ꦇꦱ᮪ꦠᮤꦭᮂ ꦏᮤꦪᮦ ꦎꦫ ꦩᮥᮀ ꦧᮥꦢꦪ ꦧꦌ, ꦤꦔᮤᮀ ꦈꦒ ꦄꦤ ꦒꦤ᮪ꦝᮨᮀꦤ ꦏꦫᮧ ꦱ᮪ꦠᮢᮥꦏ᮪ꦠᮥᮁ ꦥᮧꦭᮤꦠᮤꦏ᮪ ꦤᮨꦒꦫ ꦩꦭꦪ᮪ꦱᮤꦄ ꦱᮤꦏᮤ.

ꦥꦫ ꦱᮨꦗꦫꦮꦤ᮪ ꦇꦤ᮪ꦠᮨᮁꦤꦱᮤꦎꦤꦭ᮪ ꦧᮤꦄꦱꦤᮦ ꦎꦫ ꦩᮤꦭᮤᮂ ꦱꦭᮂ ꦱᮤꦗᮤ ꦇꦱ᮪ꦠᮤꦭᮂ ꦩꦈ. ꦮᮧᮀ-ꦮᮧᮀ ꦩꦈ ꦭᮥꦮᮤᮂ ꦱᮨꦤᮨᮀ ꦔᮀꦒᮧ ꦇꦱ᮪ꦠᮤꦭᮂ ***ꦩꦫᮤꦠᮤꦩᮨ ꦱᮧꦈꦛᮨꦄꦱ᮪ꦠ᮪ ꦄꦱᮤꦄ*** ꦏᮀꦒᮧ ꦤ᮪ꦗᮨꦭꦱ᮪ꦤ ꦏꦮꦱꦤ᮪ ꦏᮨꦥᮥꦭꦈꦄꦤ᮪ ꦱᮤᮀ ꦚꦩ᮪ꦧᮥᮀ ꦭᮤꦮꦠ᮪ ꦥᮨᮁꦢꦒꦔꦤ᮪ ꦭꦤ᮪ ꦇꦤ᮪ꦠᮨꦫꦏ᮪ꦱᮤ ꦧᮥꦢꦪ. ꦩᮤꦠᮥꦫᮥꦠ᮪ ꦥꦤ᮪ꦢꦔꦤ᮪ ꦄꦏꦢᮨꦩᮤꦏ᮪ ꦒᮣᮧꦧꦭ᮪, ꦩꦗꦥꦲᮤꦠ᮪ ꦎꦫ ꦢᮤꦄꦤ᮪ꦒ᮪ꦒᮨꦥ᮪ ꦥᮨꦤ᮪ꦗꦗᮂ ꦏᮧꦭᮧꦤᮤꦄꦭ᮪ ꦩᮧꦢᮨᮁꦤ᮪, ꦭꦤ᮪ ꦄꦭꦩ᮪ ꦩᮨꦭꦪᮥ ꦈꦒ ꦎꦫ ꦢᮤꦄꦤ᮪ꦒ᮪ꦒᮨꦥ᮪ ꦤᮨꦒꦫ ꦠᮥᮀꦒꦭ᮪ ꦲᮤꦱ᮪ꦠᮧꦫᮤꦱ᮪.

ꦩᮥꦭ ꦫᮤᮀꦏᮨꦱꦤᮦ, ꦥᮨᮁꦢᮨꦧꦠꦤ᮪ ꦤᮥꦱꦤ᮪ꦠꦫ ꦭꦤ᮪ ꦄꦭꦩ᮪ ꦩᮨꦭꦪᮥ ꦭᮥꦮᮤᮂ ꦚᮀꦏᮥꦠ᮪ ꦇꦢᮨꦤ᮪ꦠᮤꦠꦱ᮪ ꦤꦱᮤꦎꦤꦭ᮪ ꦄꦧꦢ᮪ ꦩᮧꦢᮨᮁꦤ᮪ ꦠᮤꦤᮤꦩ᮪ꦧᮀ ꦫᮨꦄꦭᮤꦠꦱ᮪ ꦥᮧꦭᮤꦠᮤꦏ᮪ ꦄꦧꦢ᮪ ꦏ-14. ꦭᮧꦫᮧ-ꦭᮧꦫᮧꦤᮦ ꦱᮂ ꦩᮤꦠᮥꦫᮥꦠ᮪ ꦏᮧꦤ᮪ꦠᮦꦏᮦ ꦝᮦꦮᮦꦏ᮪-ꦝᮦꦮᮦꦏ᮪, ꦭꦤ᮪ ꦱᮨꦗꦫᮂ ꦄꦱᮤꦄ ꦠᮨᮀꦒꦫ ꦥꦤ᮪ꦕᮦꦤ᮪ ꦕꦇᮁ, ꦢᮤꦤꦩᮤꦱ᮪, ꦭꦤ᮪ ꦎꦫ ꦒꦩ᮪ꦥᮀ ꦢᮤꦮꦠᮨꦱᮤ ꦔᮀꦒᮧ ꦱᮤꦗᮤ ꦇꦱ᮪ꦠᮤꦭᮂ ꦧꦌ. #aksarajanda

ᮘᮞ᮪ᮒᮤ ᮞᮨᮜᮨᮊᮔ᮪ ᮜᮨᮄᮎ᮪

ᮇᮛ ᮍᮕᮊ᮪ ᮇᮛ ᮊᮨᮕᮦᮔᮊ᮪

“ᮇᮛ ᮍᮕᮊ᮪ ᮇᮛ ᮊᮨᮕᮦᮔᮊ᮪” ᮊᮥᮝᮦ ᮓᮥᮓᮥ ᮙᮥᮀ ᮅᮊᮛ ᮘᮤᮃᮞ, ᮔᮍᮤᮀ ᮝᮤᮞ᮪ ᮓᮓᮤ ᮞᮨᮙᮍᮒ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮏᮒᮤ ᮓᮤᮛᮤ ᮝᮧᮀ ᮘᮑᮥᮙᮞᮔ᮪. ᮞᮕ ᮘᮆ ᮞᮤᮀ ᮜᮄᮁ ᮜᮔ᮪ ᮌᮨᮓᮦ ᮔᮀ ᮒᮣᮒᮂ ᮘᮑᮥᮙᮞ᮪ ᮙᮨᮞ᮪ᮒᮤ ᮍᮨᮁᮒᮤ ᮛᮞ ᮊᮨᮕᮦᮔᮊ᮪ ᮔᮜᮤᮊ ᮇᮙᮧᮀ ᮍᮀᮌᮧ ᮜᮧᮌᮒ᮪ ᮍᮕᮊ᮪. ᮔᮜᮤᮊ ᮊᮥᮓᮥ ᮑᮨᮞᮥᮆᮊ᮪ᮔ ᮜᮧᮌᮒ᮪ ᮓᮓᮤ "ᮊᮧᮚᮧ ᮝᮧᮀ ᮍᮦᮒᮔ᮪", ᮛᮞᮔᮦ ᮃᮔ ᮞᮤᮀ ᮊᮥᮛᮀ, ᮊᮚ ᮓᮥᮓᮥ ᮃᮝᮊᮦ ᮓᮦᮝᮦᮊ᮪. ᮙᮥᮜ ᮅᮊᮛ ᮊᮤᮚᮦ ᮓᮓᮤ ᮒᮔ᮪ᮓ ᮚᮦᮔ᮪ ᮍᮕᮊ᮪ ᮊᮥᮝᮦ ᮓᮥᮓᮥ ᮙᮥᮀ ᮎᮛ ᮍᮧᮙᮧᮀ, ᮔᮍᮤᮀ ᮛᮞ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮜᮔ᮪ ᮛᮞ ᮘᮀᮌ.

“ᮇᮛ ᮍᮕᮊ᮪ ᮇᮛ ᮊᮨᮕᮦᮔᮊ᮪” ᮊᮥᮝᮦ ᮓᮥᮓᮥ ᮙᮥᮀ ᮅᮊᮛ ᮘᮤᮃᮞ, ᮔᮍᮤᮀ ᮝᮤᮞ᮪ ᮓᮓᮤ ᮞᮨᮙᮍᮒ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮏᮒᮤ ᮓᮤᮛᮤ ᮝᮧᮀ ᮘᮑᮥᮙᮞᮔ᮪. ᮞᮕ ᮘᮆ ᮞᮤᮀ ᮜᮄᮁ ᮜᮔ᮪ ᮌᮨᮓᮦ ᮔᮀ ᮒᮣᮒᮂ ᮘᮑᮥᮙᮞ᮪ ᮙᮨᮞ᮪ᮒᮤ ᮍᮨᮁᮒᮤ ᮛᮞ ᮊᮨᮕᮦᮔᮊ᮪ ᮔᮜᮤᮊ ᮇᮙᮧᮀ ᮍᮀᮌᮧ ᮜᮧᮌᮒ᮪ ᮍᮕᮊ᮪. ᮔᮜᮤᮊ ᮊᮥᮓᮥ ᮑᮨᮞᮥᮆᮊ᮪ᮔ ᮜᮧᮌᮒ᮪ ᮓᮓᮤ "ᮊᮧᮚᮧ ᮝᮧᮀ ᮍᮦᮒᮔ᮪", ᮛᮞᮔᮦ ᮃᮔ ᮞᮤᮀ ᮊᮥᮛᮀ, ᮊᮚ ᮓᮥᮓᮥ ᮃᮝᮊᮦ ᮓᮦᮝᮦᮊ᮪. ᮙᮥᮜ ᮅᮊᮛ ᮊᮤᮚᮦ ᮓᮓᮤ ᮒᮔ᮪ᮓ ᮚᮦᮔ᮪ ᮍᮕᮊ᮪ ᮊᮥᮝᮦ ᮓᮥᮓᮥ ᮙᮥᮀ ᮎᮛ ᮓᮤᮃᮜᮦᮊ᮪ ᮍᮕᮊ᮪ ᮝᮤᮞ᮪ ᮞᮥᮝᮦ ᮃᮔ ᮜᮔ᮪ ᮓᮤᮃᮀᮌᮨᮕ᮪ ᮓᮓᮤ ᮞᮜᮂ ᮞᮤᮏᮤ ᮘᮨᮔ᮪ᮒᮥᮊ᮪ ᮘᮞ ᮏᮝ ᮞᮤᮀ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮜᮝᮞ᮪. ᮃᮙᮁᮌ ᮃᮓᮧᮂ ᮞᮨᮊᮀ ᮕᮨᮍᮛᮥᮂ ᮊᮢᮒᮧᮔ᮪, ᮘᮞ ᮝᮧᮀ ᮘᮑᮥᮙᮞ᮪ ᮒᮨᮒᮨᮕ᮪ ᮜᮥᮌᮞ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮃᮕ ᮃᮔᮔᮦ. ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ-ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮍᮨ ᮎᮨᮒ, ᮞ᮪ᮝᮛᮔᮦ “ᮃ” ᮒᮨᮒᮨᮕ᮪ “ᮃ”, ᮇᮛ ᮙᮜᮤᮂ ᮓᮓᮤ “ᮇ”. ᮝᮧᮀ ᮊᮦᮔᮦ ᮍᮧᮙᮧᮀ ᮃᮕ ᮃᮔᮔᮦ ᮘᮆ, ᮇᮛ ᮞᮨᮔᮨᮀ ᮙᮥᮒᮨᮁ-ᮙᮥᮒᮨᮁ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ. ᮞᮨᮊᮀ ᮊᮠᮔᮔ᮪ ᮞᮨᮏᮛᮂ ᮊᮥᮝᮦ, ᮜᮄᮛᮦ ᮝᮒᮊ᮪ ᮈᮌᮜᮤᮒᮦᮁ ᮞᮤᮀ ᮍᮔ᮪ᮒᮤ ᮞᮤᮊᮤ ᮄᮞᮤᮂ ᮊᮢᮞ., ᮔᮍᮤᮀ ᮛᮞ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮜᮔ᮪ ᮛᮞ ᮘᮀᮌ.

ᮔᮀ ᮒᮣᮒᮂ ᮊᮚ ᮕᮥᮁᮝᮧᮊᮨᮁᮒᮧ, ᮎᮤᮜᮎᮕ᮪, ᮕᮥᮁᮘᮜᮤᮀᮌ, ᮘᮔ᮪ᮏᮁᮔᮨᮌᮛ, ᮒᮨᮊᮔ᮪ ᮓᮦᮞ-ᮓᮦᮞ ᮎᮤᮜᮤᮊ᮪ ᮜᮤᮚᮔᮦ, ᮍᮕᮊ᮪ ᮓᮓᮤ ᮘᮞ ᮞᮘᮨᮔ᮪ ᮓᮤᮔ. ᮘᮧᮎᮂ ᮎᮤᮜᮤᮊ᮪ ᮒᮨᮊᮔ᮪ ᮝᮧᮀ ᮒᮥᮝ ᮕᮓ ᮍᮀᮌᮧ ᮒᮔ᮪ᮕ ᮞᮥᮀᮊᮔ᮪. ᮇᮛ ᮃᮔ ᮛᮞ ᮄᮞᮤᮔ᮪, ᮇᮛ ᮃᮔ ᮛᮞ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮈᮔ᮪ᮓᮦᮊ᮪. ᮏᮥᮞ᮪ᮒᮢᮥ ᮔᮜᮤᮊ ᮊᮢᮥᮍᮥ ᮜᮧᮌᮒ᮪ ᮞᮤᮀ ᮕᮓ ᮔᮀ ᮕᮨᮛᮔ᮪ᮒᮧᮃᮔ᮪, ᮃᮒᮤᮔᮦ ᮜᮀᮞᮥᮀ ᮊᮢᮞ ᮕᮦᮛᮨᮊ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮃᮊᮢᮘ᮪ ᮙᮔᮤᮀ. ᮍᮕᮊ᮪ ᮓᮓᮤ ᮞᮔ᮪ᮓᮤ ᮕᮞᮨᮓᮥᮜᮥᮛᮔ᮪ ᮞᮤᮀ ᮇᮛ ᮊᮨᮒᮧᮔ᮪ ᮔᮍᮤᮀ ᮊᮥᮝᮒ᮪.

ᮔᮍᮤᮀ ᮇᮛ ᮘᮤᮞ ᮓᮤᮕᮥᮀᮊᮤᮛᮤ, ᮒᮅ ᮃᮔ ᮞᮤᮀ ᮍᮀᮌᮨᮕ᮪ ᮍᮕᮊ᮪ ᮊᮥᮝᮦ ᮜᮥᮎᮥ ᮅᮒᮝ ᮊᮞᮁ. ᮞ᮪ᮒᮦᮛᮨᮜᮦᮇᮒᮤᮕ᮪ ᮊᮚ ᮊᮥᮝᮦ ᮒᮅ ᮍ᮪ᮌᮝᮦ ᮞᮝᮨᮒᮛ ᮝᮧᮀ ᮛᮥᮙᮀᮞ ᮊᮥᮓᮥ ᮑᮙᮁ ᮜᮧᮌᮒᮦ. ᮔᮍᮤᮀ ᮞᮥᮝᮦ-ᮞᮥᮝᮦ ᮝᮧᮀ ᮘᮑᮥᮙᮞ᮪ ᮞᮓᮁ ᮚᮦᮔ᮪ ᮞᮤᮀ ᮊᮥᮓᮥ ᮓᮤᮌᮔ᮪ᮒᮤ ᮓᮥᮓᮥ ᮜᮧᮌᮒᮦ, ᮔᮍᮤᮀ ᮎᮛ ᮕᮔ᮪ᮓᮍᮦ ᮝᮧᮀ ᮜᮤᮚ. ᮞᮨᮊᮀ ᮊᮧᮔᮧ ᮞᮨᮙᮍᮒ᮪ “ᮇᮛ ᮍᮕᮊ᮪ ᮇᮛ ᮊᮨᮕᮦᮔᮊ᮪” ᮞᮚ ᮍᮢᮨᮙ᮪ᮘᮊ ᮓᮓᮤ ᮘᮨᮔ᮪ᮒᮥᮊ᮪ ᮕᮨᮛᮣᮝᮔᮔ᮪ ᮃᮜᮥᮞ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮘᮀᮌ ᮄᮓᮦᮔ᮪ᮒᮤᮒᮞ᮪.

ᮘᮞ ᮘᮑᮥᮙᮞᮔ᮪ ᮕᮔ᮪ᮎᮦᮔ᮪ ᮇᮛ ᮊᮊᮥ ᮊᮛᮧ ᮃᮒᮥᮛᮔ᮪ ᮅᮀᮌᮂ-ᮅᮀᮌᮥᮂ ᮊᮧᮚᮧ ᮔᮀ ᮘᮥᮓᮚ ᮊᮢᮒᮧᮔ᮪. ᮝᮧᮀ ᮊᮦᮔᮦ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮍᮥᮁᮙᮒᮤ ᮄᮞᮤ ᮃᮒᮤᮔᮦ ᮒᮤᮔᮤᮙ᮪ᮘᮀ ᮒᮒ ᮊᮢᮙ ᮞᮤᮀ ᮛᮤᮘᮨᮒ᮪. ᮓᮓᮤ, ᮊᮨᮘᮨᮘᮞᮔ᮪ ᮍᮧᮙᮧᮀ ᮍᮕᮊ᮪ ᮊᮥᮝᮦ ᮍ᮪ᮌᮙ᮪ᮘᮛᮊᮦ ᮏᮤᮝ ᮞᮤᮀ ᮙᮨᮁᮓᮨᮊ. ᮇᮛ ᮌᮥᮙᮔ᮪ᮒᮥᮀ ᮊᮛᮧ ᮕᮊᮨᮙ᮪ ᮝᮧᮀ ᮍᮦᮒᮔ᮪, ᮜᮔ᮪ ᮇᮛ ᮝᮨᮓᮤ ᮓᮤᮃᮀᮌᮨᮕ᮪ ᮘᮦᮓ. ᮞᮤᮀ ᮕᮨᮔ᮪ᮒᮤᮀ ᮙᮊ᮪ᮞᮥᮓᮦ ᮒᮨᮊᮔ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮛᮞ ᮕᮞᮨᮓᮥᮜᮥᮛᮔ᮪ ᮒᮨᮒᮨᮕ᮪ ᮃᮔ.

ᮞᮤᮊᮤ, ᮌᮨᮔᮨᮛᮞᮤ ᮈᮔᮧᮙ᮪ ᮘᮑᮥᮙᮞ᮪ ᮙᮜᮂ ᮞᮚ ᮕᮨᮁᮎᮚ ᮓᮤᮛᮤ ᮍᮀᮌᮧ ᮍᮕᮊ᮪ ᮔᮀ ᮙᮨᮓᮤᮃ ᮞᮧᮞᮤᮃᮜ᮪, ᮗᮤᮓᮦᮇ, ᮍᮔ᮪ᮒᮤ ᮕᮀᮌᮥᮀ ᮠᮤᮘᮥᮛᮔ᮪. ᮍᮕᮊ᮪ ᮇᮛ ᮙᮥᮀ ᮅᮛᮤᮕ᮪ ᮔᮀ ᮝᮛᮥᮀ ᮊᮧᮕᮤ ᮅᮒᮝ ᮕᮞᮁ ᮘᮆ, ᮔᮍᮤᮀ ᮝᮤᮞ᮪ ᮙᮣᮨᮘᮥ ᮛᮥᮃᮀ ᮓᮤᮌᮤᮒᮜ᮪. ᮊᮥᮝᮦ ᮙ᮪ᮘᮥᮊ᮪ᮒᮦᮊ᮪ᮔ ᮚᮦᮔ᮪ ᮘᮞ ᮓᮆᮛᮂ ᮘᮤᮞ ᮃᮓᮕ᮪ᮒᮞᮤ ᮊᮛᮧ ᮕᮨᮁᮊᮨᮙ᮪ᮘᮍᮔ᮪ ᮏᮙᮔ᮪ ᮒᮔ᮪ᮕ ᮊᮥᮓᮥ ᮔᮤᮀᮌᮜ᮪ᮔ ᮏᮒᮤ ᮓᮤᮛᮤ. ᮞᮤᮊᮤ ᮍᮕᮊ᮪ ᮇᮛ ᮙᮥᮀ ᮒᮢᮓᮤᮞᮤ, ᮔᮍᮤᮀ ᮅᮌ ᮒᮢᮦᮔ᮪ ᮞᮤᮀ ᮙ᮪ᮘᮀᮌᮊ᮪ᮔ.

ᮜᮔ᮪ ᮊᮀᮌᮧ ᮔᮙ᮪ᮘᮂ ᮛᮞ ᮘᮀᮌ ᮊᮥᮝᮦ, ᮞᮤᮊᮤ ᮃᮝᮊᮦ ᮓᮦᮝᮦᮊ᮪ ᮅᮌ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮙᮨᮎᮔ᮪ᮓᮄᮞ᮪ ᮃᮛᮥᮕ ᮊᮇᮞ᮪ ᮊᮔ᮪ᮒᮤ ᮒᮥᮜᮤᮞᮔ᮪ “ᮇᮛ ᮍᮕᮊ᮪ ᮇᮛ ᮊᮨᮕᮦᮔᮊ᮪” ᮍᮀᮌᮧ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ. ᮕᮔ᮪ᮎᮦᮔ᮪ ᮊᮢᮥᮍᮥ ᮃᮔᮦᮂ, ᮔᮍᮤᮀ ᮊᮤᮚᮦ ᮓᮓᮤ ᮕᮨᮔᮨᮌᮞᮔ᮪ ᮚᮨᮔ᮪ ᮘᮞ ᮏᮝ ᮓᮤᮃᮜᮦᮊ᮪ ᮘᮑᮥᮙᮞᮔ᮪ ᮘᮦᮘᮞ᮪ ᮙᮤᮜᮤᮂ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮊᮀᮌᮧ ᮍᮦᮊ᮪ᮞ᮪ᮕᮢᮦᮞᮤᮊ᮪ᮔ ᮘᮞᮔᮦ. ᮇᮛ ᮊᮥᮓᮥ ᮙᮔᮥᮒ᮪ ᮃᮒᮥᮛᮔ᮪ ᮅᮀᮌᮂ-ᮅᮀᮌᮥᮂ ᮝᮧᮀ ᮍᮦᮒᮔ᮪, ᮜᮔ᮪ ᮇᮛ ᮊᮥᮓᮥ ᮊᮄᮊᮨᮒ᮪ ᮕᮊᮨᮙ᮪ ᮞᮤᮏᮤ ᮘᮆ. ᮍᮕᮊ᮪ ᮒᮨᮒᮨᮕ᮪ ᮅᮛᮤᮕ᮪, ᮙᮨᮁᮓᮨᮊ, ᮜᮔ᮪ ᮘᮤᮞ ᮓᮤᮒᮥᮜᮤᮞ᮪ ᮍᮀᮌᮧ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮃᮕ ᮘᮆ ᮞᮊᮛᮨᮕᮦ.

“Ora Ngapak Ora Kepenak” kuwe dudu mung ukara biasa, nanging wis dadi semangat lan jati diri wong Banyumasan. Sapa bae sing lair lan gedhe nang tlatah Banyumas mesthi ngerti rasa kepenak nalika omong nganggo logat ngapak. Nalika kudu nyesuaikna logat dadi "koyo wong ngetan", rasane ana sing kurang, kaya dudu awake dhewek. Mula ukara kiye dadi tandha yen ngapak kuwe dudu mung cara ngomong, nanging rasa nduweni lan rasa bangga.

Dialek ngapak wis suwe ana lan dianggep dadi salah siji bentuk basa Jawa sing luwih lawas. Amarga adoh sekang pengaruh keraton, basa wong Banyumas tetep lugas lan apa anane. Tembung-tembunge cetha, swarane “a” tetep “a”, ora malih dadi “o”. Wong kene ngomong apa anane bae, ora seneng muter-muter tembung. Sekang kahanan sejarah kuwe, laire watak egaliter sing nganti siki isih krasa.

Nang tlatah kaya Purwokerto, Cilacap, Purbalingga, Banjarnegara, tekan desa-desa cilik liyane, ngapak dadi basa saben dina. Bocah cilik tekan wong tuwa padha nganggo tanpa sungkan. Ora ana rasa isin, ora ana rasa luwih endhek. Justru nalika krungu logat sing padha nang perantauan, atine langsung krasa perek lan akrab maning. Ngapak dadi sandhi paseduluran sing ora keton nanging kuwat.

Nanging ora bisa dipungkiri, tau ana sing nganggep ngapak kuwe lucu utawa kasar. Stereotip kaya kuwe tau nggawe sawetara wong rumangsa kudu nyamar logate. Nanging suwe-suwe wong Banyumas sadar yen sing kudu diganti dudu logate, nanging cara pandange wong liya. Sekang kono semangat “Ora Ngapak Ora Kepenak” saya ngrembaka dadi bentuk perlawanan alus lan bangga identitas.

Basa Banyumasan pancen ora kaku karo aturan unggah-ungguh koyo nang budaya keraton. Wong kene luwih ngurmati isi atine tinimbang tata krama sing ribet. Dadi, kebebasan ngomong ngapak kuwe nggambarake jiwa sing merdeka. Ora gumantung karo pakem wong ngetan, lan ora wedi dianggep beda. Sing penting maksude tekan lan rasa paseduluran tetep ana.

Siki, generasi enom Banyumas malah saya percaya diri nganggo ngapak nang media sosial, video, nganti panggung hiburan. Ngapak ora mung urip nang warung kopi utawa pasar bae, nanging wis mlebu ruang digital. Kuwe mbuktekna yen basa daerah isa adaptasi karo perkembangan jaman tanpa kudu ninggalna jati diri. Siki ngapak ora mung tradisi, nanging uga tren sing mbanggakna.

Lan kanggo nambah rasa bangga kuwe, siki awake dhewek uga nduweni merchandise arupa kaos kanthi tulisan “Ora Ngapak Ora Kepenak” nganggo aksara Sunda. Pancen krungu aneh, nanging kiye dadi penegasan yen basa Jawa dialek Banyumasan bebas milih aksara kanggo ngekspresikna basane. Ora kudu manut aturan unggah-ungguh wong ngetan, lan ora kudu kaiket pakem siji bae. Ngapak tetep urip, merdeka, lan bisa ditulis nganggo aksara apa bae sakarepe.

ᮘᮞ᮪ᮒᮤ ᮞᮨᮜᮨᮊᮔ᮪ ᮜᮨᮄᮎ᮪

ᮏᮛᮦᮔᮦ ᮏᮝ ᮃᮓᮜᮂ ᮠᮙ?

ᮊᮨᮒᮤᮙ᮪ᮕᮍᮔ᮪ ᮕᮨᮙ᮪ᮘᮍᮥᮔᮔ᮪ ᮔᮀ ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮨᮞᮤᮃ ᮊᮨᮛᮨᮕ᮪ ᮓᮓᮤ ᮘᮠᮔ᮪ ᮛᮨᮙ᮪ᮘᮥᮌᮔ᮪ ᮃᮍᮨᮒ᮪ ᮔᮀ ᮒᮨᮍᮂ ᮙᮯᮛᮊᮒ᮪. ᮃᮊᮦᮂ ᮝᮧᮀ ᮔ᮪ᮓᮦᮜᮦᮀ ᮚᮦᮔ᮪ ᮕᮥᮜᮧ ᮏᮝ ᮘᮨᮁᮊᮨᮙ᮪ᮘᮀ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮎᮨᮕᮨᮒ᮪ ᮓᮤᮘᮔ᮪ᮓᮤᮀ ᮝᮤᮜᮚᮂ ᮜᮤᮚ. ᮊᮥᮒ-ᮊᮥᮒ ᮌᮨᮓᮦ ᮒᮥᮝᮥᮂ ᮕᮨᮞᮒ᮪, ᮄᮔ᮪ᮖᮢᮞ᮪ᮒᮢᮥᮊ᮪ᮒᮥᮁ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮜᮨᮀᮊᮕ᮪, ᮜᮔ᮪ ᮕᮥᮞᮒ᮪ ᮕᮨᮙᮨᮛᮤᮔ᮪ᮒᮠᮔ᮪ ᮃᮔ ᮔᮀ ᮊᮔ. ᮊᮠᮔᮔ᮪ ᮊᮤᮚᮦ ᮔ᮪ᮏᮜᮛᮤ ᮙᮔᮦᮊ ᮕᮔᮨᮙᮥ, ᮃᮔ ᮞᮤᮀ ᮊᮢᮤᮒᮤᮞ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮃᮔ ᮞᮤᮀ ᮆᮙᮧᮞᮤᮇᮔᮜ᮪.

ᮞᮨᮏᮛᮂ ᮓᮝ ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮨᮞᮤᮃ ᮙᮦᮜᮥ ᮙ᮪ᮘᮨᮔ᮪ᮒᮥᮊ᮪ ᮊᮠᮔᮔ᮪ ᮊᮥᮝᮦ. ᮔᮜᮤᮊ ᮏᮙᮔ᮪ ᮊᮧᮜᮧᮔᮤᮃᮜ᮪, ᮕᮙᮛᮦᮔ᮪ᮒᮂ ᮠᮤᮔ᮪ᮓᮤᮃ ᮘᮨᮜᮔ᮪ᮓ ᮔ᮪ᮓᮓᮦᮊ᮪ᮔ ᮕᮥᮜᮧ ᮏᮝ ᮓᮓᮤ ᮕᮥᮞᮒ᮪ ᮃᮓ᮪ᮙᮤᮔᮤᮞ᮪ᮒᮢᮞᮤ ᮜᮔ᮪ ᮆᮊᮧᮔᮧᮙᮤ. ᮞᮝᮤᮞᮦ ᮙᮨᮁᮓᮨᮊ, ᮕᮧᮜ ᮊᮥᮝᮦ ᮇᮛ ᮜᮀᮞᮥᮀ ᮇᮝᮂ. ᮕᮥᮞᮒ᮪ ᮕᮙᮛᮦᮔ᮪ᮒᮠᮔ᮪ ᮒᮨᮒᮨᮕ᮪ ᮃᮔ ᮔᮀ ᮏᮊᮁᮒ ᮜᮔ᮪ ᮕᮨᮙ᮪ᮘᮍᮥᮔᮔ᮪ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮓᮤᮖᮧᮊᮥᮞ᮪ᮔ ᮔᮀ ᮝᮤᮜᮚᮂ ᮞᮤᮀ ᮝᮤᮞ᮪ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮄᮔ᮪ᮖᮢᮞ᮪ᮒᮢᮥᮊ᮪ᮒᮥᮁ ᮞᮨᮊᮀ ᮃᮝᮜ᮪.

ᮔᮜᮤᮊ ᮏᮙᮔ᮪ ᮇᮁᮓᮨ ᮘᮛᮥ ᮞᮍᮤᮞᮧᮛᮦ ᮕᮤᮙ᮪ᮕᮤᮔᮔ᮪ ᮞᮥᮠᮁᮒᮧ, ᮕᮨᮙ᮪ᮘᮍᮥᮔᮔ᮪ ᮕᮔ᮪ᮎᮦᮔ᮪ ᮍᮜᮙᮤ ᮕᮨᮁᮎᮨᮕᮒᮔ᮪. ᮔᮍᮤᮀ ᮞᮤᮞ᮪ᮒᮨᮙ᮪ ᮞᮤᮀ ᮞᮦᮔ᮪ᮒᮢᮜᮤᮞ᮪ᮒᮤᮊ᮪ ᮔ᮪ᮓᮓᮦᮊ᮪ᮔ ᮓᮆᮛᮂ ᮄᮞᮤᮂ ᮌᮥᮙᮔ᮪ᮒᮥᮀ ᮘᮍᮨᮒ᮪ ᮊᮛᮧ ᮕᮙᮛᮦᮔ᮪ᮒᮂ ᮕᮥᮞᮒ᮪. ᮘᮘ᮪ ᮊᮤᮚᮦ ᮍᮥᮝᮒ᮪ᮔ ᮊᮨᮞᮔ᮪ ᮚᮦᮔ᮪ ᮏᮝ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮓᮧᮙᮤᮔᮔ᮪ ᮓᮤᮘᮔ᮪ᮓᮤᮀ ᮓᮆᮛᮂ ᮜᮤᮚ.

ᮕᮢᮧᮌᮢᮙ᮪ ᮒᮢᮔ᮪ᮞ᮪ᮙᮤᮌᮢᮞᮤ ᮅᮌ ᮓᮓᮤ ᮘᮌᮦᮃᮔ᮪ ᮞᮨᮊᮀ ᮓᮤᮔᮙᮤᮊ ᮊᮥᮝᮦ. ᮕᮨᮔ᮪ᮓᮥᮓᮥᮊ᮪ ᮞᮨᮊᮀ ᮏᮝ ᮓᮤᮕᮤᮔ᮪ᮓᮂᮔ ᮔᮀ ᮙᮔᮦᮊ ᮝᮤᮜᮚᮂ ᮔ᮪ᮏᮘ ᮕᮥᮜᮧ ᮊᮔ᮪ᮒᮤ ᮒᮥᮏᮥᮃᮔ᮪ ᮕᮨᮙᮨᮛᮒᮃᮔ᮪ ᮕᮨᮔ᮪ᮓᮥᮓᮥᮊ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮆᮊᮧᮔᮧᮙᮤ. ᮔᮀ ᮞᮝᮒᮛ ᮕᮀᮌᮧᮔᮔ᮪ ᮕᮢᮧᮌᮢᮙ᮪ ᮊᮤᮚᮦ ᮘᮤᮞ ᮙ᮪ᮘᮥᮊᮊ᮪ ᮊᮨᮞᮨᮙ᮪ᮕᮒᮔ᮪ ᮃᮑᮁ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮕᮀᮌᮧᮔᮔ᮪ ᮜᮤᮚ ᮙᮥᮔ᮪ᮎᮥᮜ᮪ ᮌᮦᮞᮦᮊᮔ᮪ ᮞᮧᮞᮤᮃᮜ᮪ ᮃᮙᮁᮌ ᮘᮦᮓᮔᮦ ᮘᮥᮓᮚ ᮜᮔ᮪ ᮕᮨᮁᮞᮄᮍᮔ᮪ ᮞᮥᮙ᮪ᮘᮨᮁ ᮓᮚ.

ᮔᮀ ᮊᮠᮔᮔ᮪ ᮊᮚ ᮊᮥᮝᮦ, ᮙᮥᮔ᮪ᮎᮥᮜ᮪ ᮅᮊᮛ-ᮅᮊᮛ ᮞᮤᮀ ᮔᮓᮔᮦ ᮃᮒᮧᮞ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮑᮜᮂᮔ ᮊᮨᮜᮧᮙ᮪ᮕᮧᮊ᮪ ᮒᮁᮒᮙ᮪ᮒᮥ. ᮕᮓᮠᮜ᮪, ᮕᮨᮁᮞᮧᮃᮜᮔ᮪ ᮊᮨᮒᮤᮙ᮪ᮕᮍᮔ᮪ ᮕᮨᮙ᮪ᮘᮍᮥᮔᮔ᮪ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮌᮨᮌᮚᮥᮒᮔ᮪ ᮊᮛᮧ ᮊᮨᮘᮤᮏᮊᮔ᮪, ᮞᮨᮏᮛᮂ, ᮜᮔ᮪ ᮞᮤᮞ᮪ᮒᮨᮙ᮪ ᮆᮊᮧᮔᮧᮙᮤ ᮒᮤᮔᮤᮙ᮪ᮘᮀ ᮄᮓᮦᮔ᮪ᮒᮤᮒᮞ᮪ ᮞᮥᮊᮥ. ᮍ᮪ᮌᮨᮔᮨᮛᮜᮤᮞᮞᮤ ᮆᮒ᮪ᮔᮤᮞ᮪ ᮙᮜᮂ ᮘᮤᮞ ᮙᮨᮙ᮪ᮕᮨᮁᮊᮨᮛᮥᮂ ᮊᮠᮔᮔ᮪.

ᮞᮥᮝᮦ-ᮞᮥᮝᮦ, ᮕᮙᮛᮦᮔ᮪ᮒᮂ ᮝᮤᮝᮤᮒ᮪ ᮑᮥᮛᮥᮀ ᮓᮨᮞᮦᮔ᮪ᮒᮢᮜᮤᮞᮞᮤ ᮜᮔ᮪ ᮇᮒᮧᮔᮧᮙᮤ ᮓᮆᮛᮂ ᮞᮥᮕᮚ ᮝᮤᮜᮚᮂ ᮔ᮪ᮏᮘ ᮏᮝ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮛᮥᮃᮀ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮌᮨᮓᮦ. ᮕᮨᮙ᮪ᮘᮍᮥᮔᮔ᮪ ᮄᮔ᮪ᮖᮢᮞ᮪ᮒᮢᮥᮊ᮪ᮒᮥᮁ ᮅᮌ ᮝᮤᮝᮤᮒ᮪ ᮓᮤᮕᮨᮛᮣᮥᮃᮞ᮪ ᮔᮀ ᮙᮔᮦᮊ ᮕᮢᮧᮗᮤᮔ᮪ᮞᮤ. ᮅᮕᮚ ᮊᮤᮚᮦ ᮔᮥᮓᮥᮂᮔ ᮚᮦᮔ᮪ ᮃᮔ ᮊᮨᮞᮓᮛᮔ᮪ ᮚᮦᮔ᮪ ᮕᮨᮙᮨᮛᮒᮃᮔ᮪ ᮊᮥᮝᮦ ᮓᮓᮤ ᮊᮘᮥᮒᮥᮠᮔ᮪ ᮘᮨᮘᮛᮨᮍᮔ᮪.

ᮕᮥᮀᮊᮞᮔᮨ, ᮙ᮪ᮘᮍᮥᮔ᮪ ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮨᮞᮤᮃ ᮞᮤᮀ ᮃᮓᮤᮜ᮪ ᮇᮛ ᮎᮥᮊᮥᮕ᮪ ᮙᮥᮀ ᮞᮜᮤᮀ ᮑᮜᮂᮔ ᮘᮈ. ᮞᮤᮀ ᮓᮤᮘᮥᮒᮥᮂᮔ ᮚᮄᮊᮥ ᮊᮨᮁᮏ ᮞᮙ ᮜᮤᮔ᮪ᮒᮞ᮪ ᮓᮈᮛᮂ ᮜᮔ᮪ ᮞᮥᮊᮥ, ᮅᮌ ᮊᮨᮘᮤᮏᮊᮔ᮪ ᮞᮤᮀ ᮘᮨᮁᮕᮤᮠᮊ᮪ ᮙᮛᮀ ᮊᮨᮃᮓᮤᮜᮔ᮪ ᮞᮧᮞᮤᮃᮜ᮪. ᮊᮔ᮪ᮒ᮪ᮠᮤ ᮙᮀᮊᮧᮔᮧ, ᮘᮨᮓᮔᮨ ᮇᮛ ᮓᮓᮤ ᮞᮥᮙ᮪ᮘᮨᮁ ᮊᮧᮔ᮪ᮖᮣᮤᮊ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮓᮓᮤ ᮊᮨᮊᮥᮝᮒᮔ᮪ ᮊᮀᮌᮧ ᮙᮏᮥ ᮘᮨᮘᮛᮨᮍᮔ᮪

Ketimpangan pembangunan nang Indonesia kerep dadi bahan rembugan anget nang tengah masyarakat. Akeh wong ndeleng yen Pulo Jawa berkembang luwih cepet dibanding wilayah liya. Kutha-kutha gedhe tuwuh pesat, infrastruktur luwih lengkap, lan pusat pemerintahan ana nang kana. Kahanan kiye njalari maneka panemu, ana sing kritis lan ana sing emosional.

Sejarah dawa Indonesia melu mbentuk kahanan kuwe. Nalika jaman kolonial, pamarentah Hindia Belanda ndadekna Pulo Jawa dadi pusat administrasi lan ekonomi. Sawise merdeka, pola kuwe ora langsung owah. Pusat pamarentahan tetep ana nang Jakarta lan pembangunan luwih difokusna nang wilayah sing wis nduweni infrastruktur sekang awal.

Nalika jaman Orde Baru sangisore pimpinan Suharto, pembangunan pancen ngalami percepatan. Nanging sistem sing sentralistik ndadekna daerah isih gumantung banget karo pamarentah pusat. Bab kiye nguwatna kesan yen Jawa luwih dominan dibanding daerah liya.

Program transmigrasi uga dadi bagean sekang dinamika kuwe. Penduduk sekang Jawa dipindahna nang maneka wilayah njaba pulo kanthi tujuan pemerataan penduduk lan ekonomi. Nang sawatara panggonan program kiye bisa mbukak kesempatan anyar, nanging nang panggonan liya muncul gesekan sosial amarga bedane budaya lan persaingan sumber daya.

Nang kahanan kaya kuwe, muncul ukara-ukara sing nadane atos lan nyalahna kelompok tartamtu. Padahal, persoalan ketimpangan pembangunan luwih gegayutan karo kebijakan, sejarah, lan sistem ekonomi tinimbang identitas suku. Nggeneralisasi etnis malah bisa memperkeruh kahanan.

Suwe-suwe, pamarentah wiwit nyurung desentralisasi lan otonomi daerah supaya wilayah njaba Jawa nduweni ruang luwih gedhe. Pembangunan infrastruktur uga wiwit diperluas nang maneka provinsi. Upaya kiye nuduhna yen ana kesadaran yen pemerataan kuwe dadi kabutuhan bebarengan.

Pungkasane, mbangun Indonesia sing adil ora cukup mung saling nyalahna bae. Sing dibutuhna yaiku kerja sama lintas daerah lan suku, uga kebijakan sing berpihak marang keadilan sosial. Kanthi mangkono, bedane ora dadi sumber konflik, nanging dadi kekuwatan kanggo maju bebarengan.

ᮘᮞ᮪ᮒᮤ ᮞᮨᮜᮨᮊᮔ᮪ ᮜᮨᮄᮎ᮪

ᮓᮢᮙ ᮓᮧᮓᮧᮜᮔ᮪ ᮕᮨᮜᮨᮙ᮪ ᮔᮀ ᮌᮢᮤᮚ ᮃᮜᮙ᮪ ᮞᮨᮔ᮪ᮒᮧᮞ ᮘᮣᮧᮊ᮪ ᮚ᮪ ᮎᮤᮜᮩᮀᮞᮤ

 

ᮔᮀ ᮕᮧᮏᮧᮊ᮪ ᮌᮢᮤᮚ ᮃᮜᮙ᮪ ᮞᮨᮔ᮪ᮒᮧᮞ ᮘᮣᮧᮊ᮪ ᮚ᮪, ᮎᮤᮜᮩᮀᮞᮤ, ᮎᮢᮤᮒ ᮊᮤᮚᮦ ᮓᮤᮝᮤᮝᮤᮒᮤ. ᮄᮑᮧᮀ, ᮕᮨᮔᮥᮜᮤᮞ᮪ ᮞᮤᮀ ᮊᮨᮘᮊ᮪ ᮕᮍᮛᮨᮕ᮪-ᮃᮛᮨᮕ᮪, ᮒᮀᮌᮔᮦ ᮊᮛᮧ ᮃᮘ᮪ᮓᮔ᮪ ᮯᮊᮥᮛᮧᮔ᮪ ᮞᮤᮀ ᮓᮤᮊᮨᮔᮜ᮪ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮨᮔᮤ ᮈᮞᮨᮙᮔ᮪ ᮑᮊᮤᮔᮤ. ᮞᮧᮛᮦ ᮊᮥᮝᮦ, ᮔᮀ ᮍᮛᮨᮕ᮪ ᮕᮌᮨᮁ ᮇᮙᮂ ᮞᮤᮀ ᮎᮨᮓᮊ᮪ ᮘᮆ, ᮙᮥᮔ᮪ᮎᮥᮜ᮪ ᮌᮌᮞᮔ᮪ ᮓᮧᮓᮧᮜᮔ᮪ ᮕᮨᮜᮨᮙ᮪. ᮄᮑᮧᮀ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮙᮧᮓᮜ᮪ ᮜᮤᮙᮀ ᮃᮒᮥᮞ᮪ ᮆᮝᮥ ᮛᮥᮕᮤᮃᮂ, ᮘᮔ᮪ᮏᮥᮁ ᮓᮤᮕᮛᮤᮀᮔ ᮙᮛᮀ ᮃᮘ᮪ᮓᮔ᮪ ᮊᮀᮌᮧ ᮍᮨᮜᮧᮜᮔ, ᮊᮛᮧ ᮏᮔ᮪ᮏᮤ ᮚᮦᮔ᮪ ᮅᮞᮠ ᮙᮔ᮪ᮓᮨᮌ᮪, ᮓᮥᮝᮤᮒ᮪ ᮊᮥᮝᮦ ᮓᮓᮤ ᮅᮒᮍᮦ ᮓᮦᮝᮦᮊᮦ ᮙᮛᮀ ᮄᮑᮧᮀ.

ᮃᮝᮜ᮪-ᮃᮝᮜᮦ ᮅᮞᮠ ᮊᮤᮚᮦ ᮙᮣᮊᮥ ᮃᮕᮤᮊ᮪ ᮘᮍᮨᮒ᮪. ᮕᮨᮜᮨᮙ᮪ ᮞᮤᮀ ᮝᮍᮤ ᮜᮛᮤᮞ᮪ ᮙᮔᮤᮞ᮪ ᮔᮀ ᮍᮛᮨᮕ᮪ ᮇᮙᮂ. ᮞᮘᮨᮔ᮪ ᮓᮤᮔ ᮈᮔ᮪ᮒᮧᮀ ᮘᮆ, ᮊᮢᮔ᮪ᮏᮀ ᮓᮓᮤ ᮊᮧᮞᮧᮀ. ᮄᮑᮧᮀ ᮞᮤᮀ ᮔ᮪ᮓᮨᮜᮨᮀ ᮞᮨᮊᮀ ᮊᮓᮧᮠᮔ᮪ ᮛᮥᮙᮀᮞ ᮘᮥᮍᮂ, ᮙᮨᮁᮌ ᮙᮧᮓᮜ᮪ ᮞᮨᮊᮀ ᮄᮑᮧᮀ ᮊᮒᮧᮔ᮪ ᮘᮤᮞ ᮍᮞᮤᮜ᮪ᮔ ᮘᮒᮤ.

ᮔᮍᮤᮀ ᮇᮛ ᮞᮥᮝᮦ, ᮊᮠᮔᮔ᮪ ᮇᮝᮂ. ᮕᮨᮜᮨᮙᮦ ᮝᮤᮞ᮪ ᮈᮔ᮪ᮒᮧᮀ, ᮘᮒᮤ ᮝᮤᮞ᮪ ᮃᮔ, ᮔᮍᮤᮀ ᮊᮢᮔ᮪ᮏᮀ ᮇᮛ ᮊᮒᮧᮔ᮪ ᮙᮔᮤᮀ ᮔᮀ ᮃᮛᮨᮕ᮪ ᮇᮙᮂ. ᮃᮘ᮪ᮓᮔ᮪ ᮙᮥᮒᮥᮞ᮪ᮔ ᮙᮔ᮪ᮓᮨᮌ᮪ ᮓᮧᮓᮧᮜᮔ᮪ ᮞᮨᮕᮤᮠᮊ᮪. ᮙᮤᮒᮥᮛᮥᮒ᮪ ᮏᮔ᮪ᮏᮤ ᮃᮝᮜ᮪, ᮙᮨᮁᮌ ᮅᮞᮠ ᮙᮔ᮪ᮓᮨᮌ᮪, ᮙᮧᮓᮜ᮪ ᮜᮤᮙᮀ ᮃᮒᮥᮞ᮪ ᮆᮝᮥ ᮛᮥᮕᮤᮃᮂ ᮊᮥᮝᮦ ᮇᮒᮧᮙᮒᮤᮞ᮪ ᮓᮓᮤ ᮅᮒᮀ ᮞᮤᮀ ᮊᮥᮓᮥ ᮓᮤᮘᮜᮦᮊ᮪ᮔ ᮙᮛᮀ ᮄᮑᮧᮀ..

ᮄᮑᮧᮀ ᮘᮔ᮪ᮏᮥᮁ ᮔᮌᮤᮂ ᮊᮔ᮪ᮒᮤ ᮎᮛ ᮃᮕᮤᮊ᮪. ᮄᮑᮧᮀ ᮍᮧᮙᮧᮀ, “ᮓᮔ᮪, ᮙᮨᮁᮌ ᮇᮛ ᮜᮔ᮪ᮏᮥᮒ᮪ ᮓᮧᮓᮧᮜᮔ᮪, ᮙᮧᮓᮜ᮪ ᮝᮤᮍᮤ ᮓᮓᮤ ᮅᮒᮀ ᮚ, ᮞᮨᮞᮥᮆ ᮏᮔ᮪ᮏᮤ” ᮔᮍᮤᮀ ᮕᮞᮥᮛᮡᮔᮦ ᮇᮝᮂ. ᮓᮦᮝᮦᮊᮦ ᮙᮜᮂ ᮍᮧᮙᮧᮀ ᮚᮦᮔ᮪ ᮇᮛ ᮛᮥᮙᮀᮞ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮅᮒᮀ ᮜᮤᮙᮀ ᮃᮒᮥᮞ᮪ ᮆᮝᮥ. ᮊᮚ ᮝᮧᮀ ᮕᮨᮊᮧᮊ᮪ ᮞᮤᮀ ᮜᮜᮤ ᮊᮘᮦᮂ.

ᮇᮛ ᮙᮥᮀ ᮇᮛ ᮙ᮪ᮘᮚᮁ, ᮓᮦᮝᮦᮊᮦ ᮙᮜᮂ ᮑᮨᮛᮀ ᮘᮜᮤᮊ᮪. ᮓᮦᮝᮦᮊᮦ ᮍᮧᮙᮧᮀ ᮚᮦᮔ᮪ ᮄᮑᮧᮀ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮅᮒᮀ ᮔᮀ ᮝᮛᮥᮍᮦ ᮕᮒᮀ ᮕᮥᮜᮥᮂ ᮆᮝᮥ ᮛᮥᮕᮤᮃᮂ. ᮄᮑᮧᮀ ᮘᮔ᮪ᮏᮥᮁ ᮘᮚᮁ ᮅᮒᮀ ᮞᮤᮞᮔ᮪ ᮌᮝᮦ ᮘᮚᮁ ᮘᮁ ᮒᮥᮊᮥ ᮙᮤ ᮌᮧᮓᮧᮌ᮪ ᮜᮧᮛᮧ ᮃᮙᮨᮁᮌ ᮃᮔ ᮒᮙᮥ ᮞᮤᮀ ᮙᮦᮜᮥ ᮊᮥᮁᮞᮥᮞ᮪ ᮞᮘᮥᮔ᮪ ᮞᮨᮊᮀ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮞᮨᮔᮏᮔ᮪  ᮅᮛᮥᮀ ᮞᮛᮕᮔ᮪.  ᮝᮤᮞ᮪ ᮜᮥᮔᮞ᮪ ᮃᮊᮥ ᮘᮚᮁ ᮅᮒᮍᮦ ᮚ. ᮌᮛᮤ ᮊᮧᮝᮦ! 

ᮍᮔ᮪ᮒᮤ ᮞᮨᮕᮢᮦᮔᮦ, ᮅᮒᮍᮦ ᮊᮈ ᮔᮀ ᮘᮣᮧᮊ᮪ ᮚ᮪ ᮚ ᮅᮛᮥᮀ ᮓᮤᮘᮚᮁ. ᮄᮑᮧᮀ ᮞᮤᮔᮅ ᮚᮦᮔ᮪ ᮛᮤᮞᮤᮊᮧ ᮕᮜᮤᮀ ᮌᮨᮓᮦ ᮓᮥᮓᮥ ᮞᮠᮙ᮪ ᮅᮒᮝ ᮕᮢᮧᮕᮨᮁᮒᮤ, ᮔᮍᮤᮀ ᮕᮨᮁᮎᮚ ᮙᮛᮀ ᮒᮀᮌ ᮞᮤᮀ ᮈᮜᮤᮍᮔᮦ ᮖᮣᮨᮊ᮪ᮞᮤᮘᮨᮜ᮪. ᮜᮤᮙᮀ ᮃᮒᮥᮞ᮪ ᮆᮝᮥ ᮘᮤᮞ ᮄᮜᮀ, ᮔᮍᮤᮀ ᮕᮨᮜᮏᮛᮔ᮪ ᮅᮛᮤᮕ᮪ ᮞᮨᮊᮀ ᮎᮢᮤᮒ ᮊᮤᮚᮦ ᮛᮨᮌᮔᮦ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮌᮨᮓᮦ ᮙᮔᮤᮀ.

Nang pojok Griya Alam Sentosa Blok Y, Cileungsi, crita kiye diwiwiti. Inyong, penulis sing kebak pangarep-arep, tanggane karo Abdan Syakuron sing dikenal nduweni eseman nyakini. Sore kuwe, nang ngarep pager omah sing cedhak bae, muncul gagasan dodolan pelem. Inyong nduweni modal limang atus ewu rupiah, banjur diparingna marang Abdan kanggo ngelolana, karo janji yen usaha mandheg, dhuwit kuwe dadi utange dheweke marang Inyong.

Awal-awale usaha kiye mlaku apik banget. Pelem sing wangi laris manis nang ngarep omah. Saben dina entong bae, kranjang dadi kosong. Inyong sing ndeleng sekang kadohan rumangsa bungah, merga modal sekang inyong katon bisa ngasilna bathi.

Nanging ora suwe, kahanan owah. Peleme wis entong, bathi wis ana, nanging kranjang ora katon maning nang arep omah. Abdan mutusna mandheg dodolan sepihak. Miturut janji awal, merga usaha mandheg, modal limang atus ewu rupiah kuwe otomatis dadi utang sing kudu dibalekna marang inyong.

Inyong banjur nagih kanthi cara apik. Inyong ngomong, “Dan, merga ora lanjut dodolan, modal wingi dadi utang ya, sesuai janji?” Nanging pasuryane owah. Dheweke malah ngomong yen ora rumangsa nduweni utang limang atus ewu. Kaya wong pekok sing lali kabeh.

Ora mung ora mbayar, dheweke malah nyerang balik. Dheweke ngomong yen inyong nduweni utang nang warunge patang puluh ewu rupiah. Inyong banjur bayar utang sisan gawé bayar bar tuku mi godhog loro amerga ana tamu sing melu kursus sabun sekang Cirebon urung sarapan. Wis lunas aku bayar utange ya. Gari kowe! 

Nganti seprene, utange kae nang Blok Y ya urung dibayar. Inyong sinau yen risiko paling gedhe dudu saham utawa properti, nanging percaya marang tangga sing elingane fleksibel. Limang atus ewu bisa ilang, nanging pelajaran urip sekang crita kiye regane luwih gedhe maning.

ᮘᮞ᮪ᮒᮤ ᮞᮨᮜᮨᮊᮔ᮪ ᮜᮨᮄᮎ᮪

ᮃᮒᮧᮞ᮪ ᮃᮁᮒᮤᮔᮦ ᮔᮀ ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮑᮒᮔᮦ ᮇᮛ ᮕᮓ ᮊᮛᮧ ᮘᮞ ᮏᮝ

 ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮜᮔ᮪ ᮘᮞ ᮏᮝ ᮊᮥᮝᮦ ᮕᮓ-ᮕᮓ ᮞᮥᮌᮤᮂ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ, ᮔᮍᮤᮀ ᮇᮛ ᮊᮘᮦᮂ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮒᮨᮌᮨᮞ᮪ ᮞᮤᮀ ᮕᮓ. ᮔᮀ ᮒᮔᮂ ᮏᮝ ᮒᮨᮍᮂ ᮜᮔ᮪ ᮏᮝ ᮒᮤᮙᮥᮁ, ᮝᮧᮀ-ᮝᮧᮀ ᮞᮘᮨᮔ᮪ ᮓᮤᮔ ᮍᮀᮌᮧ ᮘᮞ ᮏᮝ, ᮓᮦᮔᮦ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮘᮛᮒ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮘᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮃᮊᮢᮘ᮪ ᮍᮀᮌᮧ ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ. ᮞᮔᮓᮡᮔ᮪ ᮘᮦᮓ ᮝᮤᮜᮚᮂ, ᮃᮔ ᮃᮊᮦᮂ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮞᮤᮀ ᮞ᮪ᮝᮛᮔᮦ ᮕᮓ ᮔᮍᮤᮀ ᮒᮨᮌᮨᮞᮦ ᮘᮦᮓ ᮃᮓᮧᮂ. ᮊᮠᮔᮔ᮪ ᮊᮤᮚᮦ ᮊᮨᮛᮨᮕ᮪ ᮔ᮪ᮏᮜᮛᮤ ᮞᮜᮂ ᮕᮠᮙ᮪ ᮔᮦᮊ᮪ ᮇᮛ ᮍᮨᮁᮒᮤ ᮘᮦᮓᮔᮦ.

ᮒᮥᮜᮓᮔᮦ, ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮌᮨᮓᮀ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮃᮁᮒᮤᮔᮦ ᮕᮨᮕᮚ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮙᮜᮂ ᮕᮤᮞᮀ. ᮞᮙ᮪ᮕᮦᮃᮔ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮃᮁᮒᮤᮔᮦ ᮞᮤᮊᮤᮜ᮪, ᮓᮦᮔᮦ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮓᮓᮤ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮊᮀᮌᮧ ᮑᮨᮘᮥᮒ᮪ ᮊᮧᮝᮦ. ᮃᮒᮧᮞ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮒᮨᮌᮨᮞᮨ ᮝᮤᮞ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮒᮨᮌᮨᮞᮨ ᮃᮒᮧᮞ᮪ ᮅᮒᮝ ᮊᮨᮛᮞ᮪. ᮃᮛᮦᮊ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮃᮁᮒᮤᮔᮨ ᮘᮊᮜ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮃᮁᮒᮤᮔᮦ ᮘᮧᮎᮂ. ᮃᮙᮤᮞ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮜᮨᮌᮤ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮙᮜᮂ ᮃᮑᮤᮁ.

ᮃᮔ ᮙᮔᮤᮀ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮊᮚ ᮃᮛᮨᮕ᮪ ᮞᮤᮀ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮃᮁᮒᮤᮔᮦ ᮍᮛᮨᮕ᮪-ᮃᮛᮨᮕ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮃᮁᮒᮤᮔᮦ ᮘᮊᮜ᮪. ᮃᮜᮤᮀ-ᮃᮜᮤᮀ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮕᮨᮀᮠᮜᮀ ᮕᮔ᮪ᮓᮍᮔ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮒᮨᮌᮨᮞᮦ ᮔ᮪ᮓᮨᮜᮤᮊ᮪ ᮔᮀ ᮘᮜᮤᮊ᮪ ᮘᮛᮀ. ᮃᮜᮞ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮙᮥᮀ ᮘᮌᮦᮃᮔ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮓᮓᮤ ᮃᮜᮞ᮪ ᮅᮒᮝ ᮠᮥᮒᮔ᮪. ᮃᮜ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮃᮁᮒᮤᮔᮦ ᮔ᮪ᮏᮥᮕᮥᮊ᮪ ᮝᮧᮂ ᮞᮨᮊᮀ ᮝᮤᮒ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮙᮜᮂ ᮒᮨᮌᮨᮞᮦ ᮆᮜᮦᮊ᮪ ᮅᮒᮝ ᮃᮜ. ᮃᮏᮨᮌ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮒᮨᮌᮊ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮒᮨᮒᮨᮕ᮪.

ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮃᮘ᮪ᮓᮤ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮃᮁᮒᮤᮔᮦ ᮃᮊᮥ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮙᮜᮂ ᮕᮨᮙ᮪ᮘᮔ᮪ᮒᮥ. ᮅᮛᮀ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮃᮊᮥ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮅᮓᮀ. ᮞᮍᮥ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮔᮞᮤ ᮅᮒᮝ ᮞᮨᮌ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮓᮓᮤ ᮓᮥᮝᮤᮒ᮪ ᮞᮍᮥ. ᮊᮞᮨᮕ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮌᮔ᮪ᮒᮨᮀ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮒᮨᮜᮒ᮪. ᮌᮩᮜᮤᮞ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮃᮚᮥ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮎᮨᮕᮨᮒ᮪. ᮘᮦᮓᮔᮦ ᮊᮤᮚᮦ ᮔᮥᮓᮥᮂᮔ ᮚᮨᮔ᮪ ᮞᮤᮏᮤ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮘᮤᮞ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮙᮊ᮪ᮔ ᮞᮤᮀ ᮃᮓᮧᮂ ᮘᮍᮨᮒ᮪ ᮃᮔ᮪ᮒᮛᮔᮨ ᮜᮧᮛᮧ ᮘᮞ.

ᮃᮔ ᮅᮌ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮊᮚ ᮎᮧᮊᮧᮒ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮎᮔ᮪ᮓᮊ᮪ ᮞᮤᮀ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮃᮁᮒᮤᮔᮨ ᮔ᮪ᮏᮥᮕᮥᮊ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮓᮓᮤ ᮎᮧᮊᮧᮒ᮪ (ᮌᮤᮌᮤᮒ᮪) ᮜᮔ᮪ ᮑᮨᮊᮨᮜ᮪. ᮊᮨᮞᮨᮜ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮙᮛᮀ ᮘᮧᮞᮨᮔ᮪ ᮔᮥᮀᮌᮥ ᮞᮥᮝᮨ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮎᮕᮦᮊ᮪. ᮛᮇᮞ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮆᮔᮊ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮛᮞ. ᮎᮌᮊ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮎᮘᮀ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮕᮨᮑᮀᮌ. ᮓᮨᮙᮨᮊ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮄᮛᮥᮀ ᮇᮛ ᮙᮔ᮪ᮎᮥᮀ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮔ᮪ᮓᮨᮙᮨᮊ᮪ ᮅᮒᮝ ᮑᮨᮔ᮪ᮒᮥᮂ.

ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮜᮤᮚᮔᮦ ᮊᮚ ᮜᮨᮙᮥ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮘᮥᮘᮥᮊ᮪ ᮃᮜᮥᮞ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮌᮨᮙᮥᮊ᮪. ᮎᮊᮢ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮒᮔ᮪ᮓ ᮞᮤᮜᮀ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮌᮙᮔ᮪ ᮕᮨᮝᮚᮍᮔ᮪. ᮝᮓᮥᮜ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮍᮕᮥᮞᮤ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮍᮓᮥ. ᮘᮨᮏ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮊᮘᮁ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮘᮨᮏᮧ. ᮛᮨᮌᮨᮓ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮊᮥᮛᮀ ᮈᮔᮊ᮪ ᮘᮓᮔ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮛᮨᮌᮨᮓ᮪ ᮅᮒᮝ ᮊᮧᮒᮧᮁ. ᮘᮦᮓᮔᮦ ᮊᮤᮚᮨ ᮘᮤᮞ ᮍ᮪ᮌᮝᮦ ᮝᮧᮀ ᮊᮌᮦᮒ᮪ ᮔᮦᮊ᮪ ᮇᮛ ᮍᮨᮁᮒᮤ ᮊᮧᮔ᮪ᮒᮦᮊᮦ.

ᮔᮀ ᮕᮥᮀᮊᮞᮔ᮪, ᮃᮔ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮊᮚ ᮘᮑᮥ ᮞᮤᮀ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮃᮁᮒᮤᮔᮦ ᮅᮓᮔ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮘᮑᮥ ᮊᮥᮝᮨ ᮃᮄᮁ. ᮘᮀᮌ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮞᮥᮞᮂ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮛᮥᮙᮀᮞ ᮘᮀᮌ. ᮙᮔᮦᮂ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮊᮧᮝᮦ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮙᮔᮤᮀ. ᮕᮤᮞᮔ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮘᮍᮨᮒ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮕᮤᮞᮔ᮪ ᮅᮒᮝ ᮞᮨᮕᮤᮞᮔ᮪. ᮜᮔ᮪ ᮘᮥᮓᮜ᮪ ᮔᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮘᮥᮘᮁ, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮏᮝ ᮜᮥᮍ. ᮞᮨᮊᮀ ᮃᮒᮥᮞᮔ᮪ ᮒᮥᮜᮓ ᮊᮤᮚᮦ, ᮊᮤᮒ ᮘᮤᮞ ᮑᮝᮀ ᮚᮨᮔ᮪ ᮞᮔᮓᮡᮔ᮪ ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮜᮔ᮪ ᮏᮝ ᮕᮓ-ᮕᮓ ᮞᮨᮊᮀ ᮔᮥᮞᮔ᮪ᮒᮛ, ᮒᮨᮌᮨᮞ᮪ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮍᮦ ᮘᮤᮞ ᮘᮦᮓ ᮃᮓᮧᮂ, ᮙᮥᮜ ᮊᮥᮓᮥ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮍᮒᮤ-ᮃᮒᮤ ᮔᮜᮤᮊ ᮊᮧᮙᮥᮔᮤᮊᮞᮤ ᮃᮔ᮪ᮒᮁ ᮝᮤᮜᮚᮂ.

Basa Sunda lan basa Jawa kuwe padha-padha sugih tembung, nanging ora kabeh tembung nduweni teges sing padha. Nang tanah Jawa Tengah lan Jawa Timur, wong-wong saben dina nganggo basa Jawa, dene nang Jawa Barat lan Banten luwih akrab nganggo basa Sunda. Sanadyan beda wilayah, ana akèh tembung sing swarane padha nanging tegesé beda adoh. Kahanan kiye kerep njalari salah paham nek ora ngerti bedane.

Tuladhane, tembung gedang nang Sunda artine pepaya, nanging nang Jawa malah pisang. Sampean nang Sunda artine sikil, dene nang Jawa dadi tembung kanggo nyebut kowe. Atos nang Sunda tegese wis, nanging nang Jawa tegese atos utawa keras. Arek nang Sunda artine bakal, nanging nang Jawa artine bocah. Amis nang Sunda legi, nanging nang Jawa malah anyir.

Ana maning tembung kaya arep sing nang Sunda artine ngarep-arep, nanging nang Jawa artine bakal. Aling-aling nang Sunda penghalang pandangan, nanging nang Jawa tegesé ndhelik nang balik barang. Alas nang Sunda mung bagean, nanging nang Jawa dadi alas utawa hutan. Ala nang Sunda artine njupuk woh sekang wit, nanging nang Jawa malah tegesé elek. Ajeg nang Sunda tegak, nanging nang Jawa tetep.

Tembung abdi nang Sunda artine aku, nanging nang Jawa malah pembantu. Urang nang Sunda aku, nanging nang Jawa udang. Sangu nang Sunda nasi, nanging nang Jawa dadi dhuwit sangu. Kasep nang Sunda ganteng, nanging nang Jawa telat. Geulis nang Sunda ayu, nanging nang Jawa cepet. Bedane kiye nuduhna yen siji tembung bisa nduweni makna sing adoh banget antarane loro basa.

Ana uga tembung kaya cokot lan candak sing nang Sunda artine njupuk, nanging nang Jawa dadi cokot (gigit) lan nyekel. Kesel nang Sunda luwih marang bosen nunggu suwe, nanging nang Jawa capek. Raos nang Sunda enak, nanging nang Jawa rasa. Cagak nang Sunda cabang, nanging nang Jawa penyangga. Demek nang Sunda irung ora mancung, nanging nang Jawa ndemek utawa nyentuh.

Tembung liyane kaya lemu nang Sunda bubuk alus, nanging nang Jawa gemuk. Cakra nang Sunda tandha silang, nanging nang Jawa gaman pewayangan. Wadul nang Sunda ngapusi, nanging nang Jawa ngadu. Beja nang Sunda kabar, nanging nang Jawa bejo. Reged nang Sunda kurang enak badan, nanging nang Jawa reged utawa kotor. Bedane kiye bisa nggawe wong kaget nek ora ngerti konteksé.

Nang pungkasan, ana tembung kaya banyu sing nang Sunda artine udan, nanging nang Jawa banyu kuwe air. Bangga nang Sunda susah, nanging nang Jawa rumangsa bangga. Maneh nang Sunda kowe, nanging nang Jawa maning. Pisan nang Sunda banget, nanging nang Jawa pisan utawa sepisan. Lan budal nang Sunda bubar, nanging nang Jawa lunga. Sekang atusan tuladha kiye, kita bisa nyawang yen sanadyan basa Sunda lan Jawa padha-padha sekang Nusantara, teges tembungé bisa beda adoh, mula kudu luwih ngati-ati nalika komunikasi antar wilayah.

ᮘᮞ᮪ᮒᮤ ᮞᮨᮜᮨᮊᮔ᮪ ᮜᮨᮄᮎ᮪

ᮃᮕ ᮃᮔ ᮘᮞ ᮏᮝ ᮓᮤᮒᮥᮜᮤᮞ᮪ ᮔᮀ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ?

ᮘᮠᮞ ᮏᮝ ᮅᮙᮥᮙᮦ ᮓᮤᮒᮥᮜᮤᮞ᮪ ᮍᮀᮌᮧ ᮠᮥᮛᮥᮖ᮪ ᮜᮒᮤᮔ᮪, ᮕᮨᮌᮧᮔ᮪ ᮃᮛᮘ᮪, ᮅᮒᮝ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮏᮝ. ᮔᮍᮤᮀ ᮃᮔ ᮅᮌ ᮞᮤᮀ ᮔ᮪ᮏᮏᮜ᮪ ᮔᮥᮜᮤᮞ᮪ ᮘᮞ ᮏᮝ, ᮜᮥᮝᮤᮂ-ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮓᮤᮃᮜᮦᮊ᮪ ᮘᮑᮥᮙᮞᮔ᮪, ᮍᮀᮌᮧ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ. ᮊᮤᮚᮦ ᮓᮥᮓᮥ ᮕᮨᮁᮊᮛ ᮅᮙᮥᮙ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮃᮔ ᮞᮤᮀ ᮝᮤᮞ᮪ ᮔᮤᮔ᮪ᮓᮊ᮪ᮔ. ᮞᮜᮂ ᮞᮤᮏᮤ ᮎᮧᮔ᮪ᮒᮧᮔᮦ ᮃᮔ ᮔᮀ ᮘᮣᮧᮌ᮪ asbaja.blogspot.com , ᮞᮤᮀ ᮄᮞᮤᮔᮦ ᮎᮢᮤᮒ ᮘᮞ ᮏᮝ ᮔᮍᮤᮀ ᮓᮤᮒᮥᮜᮤᮞ᮪ ᮍᮀᮌᮧ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ. ᮞᮨᮊᮀ ᮊᮧᮔᮧ ᮊᮒᮧᮔ᮪ ᮚᮦᮔ᮪ ᮊᮢᮨᮃᮒᮤᮗᮤᮒᮞ᮪ ᮘᮞ ᮜᮔ᮪ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮘᮤᮞ ᮙᮣᮊᮥ ᮘᮛᮨᮀ, ᮇᮛ ᮊᮥᮓᮥ ᮒᮔ᮪ᮞᮂ ᮙᮔᮥᮒ᮪ ᮕᮊᮨᮙ᮪ ᮜᮝᮞ᮪ ᮘᮆ.

ᮃᮔ ᮞᮝᮨᮒᮛ ᮃᮜᮨᮞᮔ᮪ ᮊᮨᮔᮕ ᮙᮤᮜᮤᮂ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮊᮨᮒᮤᮙ᮪ᮘᮀ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮏᮝ. ᮞᮤᮀ ᮊᮕᮤᮞᮔ᮪ ᮞᮧᮃᮜ᮪ ᮞ᮪ᮕᮞᮤ. ᮔᮀ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮏᮝ, ᮞ᮪ᮕᮞᮤ ᮇᮛ ᮓᮤᮈᮀᮌᮧ ᮊᮚ ᮔᮀ ᮒᮥᮜᮤᮞᮔ᮪ ᮜᮒᮤᮔ᮪. ᮔᮜᮤᮊ ᮜᮧᮛᮧ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮊᮨᮒᮨᮙᮥ, ᮊᮨᮛᮨᮕ᮪ ᮊᮒᮧᮔ᮪ ᮊᮚ ᮓᮓᮤ ᮞᮤᮏᮤ ᮜᮔ᮪ ᮊᮓᮀ ᮍ᮪ᮌᮝᮦ ᮝᮧᮀ ᮊᮀ ᮙᮎ ᮓᮓᮤ ᮘᮤᮍᮥᮀ. ᮊᮀᮌᮧ ᮝᮧᮀ ᮞᮤᮀ ᮓᮥᮛᮥᮀ ᮘᮤᮃᮞ, ᮕᮨᮁᮊᮛ ᮊᮤᮚᮦ ᮘᮤᮞ ᮓᮓᮤ ᮃᮜᮍᮔ᮪ ᮌᮨᮓᮦ ᮃᮙᮁᮌ ᮙᮎ ᮓᮓᮤ ᮇᮛ ᮜᮔ᮪ᮎᮁ ᮜᮔ᮪ ᮊᮥᮓᮥ ᮙᮤᮊᮤᮁ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮞᮥᮝᮦ.

ᮃᮜᮨᮞᮔ᮪ ᮊᮕᮤᮔ᮪ᮓᮧ ᮚᮄᮊᮥ ᮞᮧᮃᮜ᮪ ᮊᮨᮒᮨᮌᮞᮔ᮪ ᮞ᮪ᮝᮛ. ᮔᮀ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮏᮝ, ᮞ᮪ᮝᮛ ᮗᮧᮊᮜ᮪ ᮊᮨᮛᮨᮕ᮪ ᮓᮤᮒᮔ᮪ᮓᮔᮤ ᮍᮀᮌᮧ ᮠᮥᮛᮥᮖ᮪ “ᮠ”. ᮓᮦᮔᮦ ᮘᮞ ᮄᮘᮥ ᮓᮤᮃᮜᮦᮊ᮪ ᮘᮑᮥᮙᮞᮔ᮪, ᮞᮘᮨᮔ᮪ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮘᮤᮃᮞᮔᮦ ᮓᮤᮅᮎᮕ᮪ᮔ ᮊᮔ᮪ᮒᮤ ᮒᮨᮌᮨᮞ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮎᮨᮒ. ᮙᮥᮜᮔᮦ ᮔᮜᮤᮊ ᮙᮎ ᮒᮥᮜᮤᮞᮔ᮪ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮏᮝ, ᮛᮞᮔᮦ ᮊᮥᮛᮀ ᮞᮢᮨᮌ᮪ ᮃᮙᮁᮌ ᮇᮛ ᮍ᮪ᮌᮙ᮪ᮘᮁᮔ ᮊᮨᮒᮨᮌᮞᮔ᮪ ᮕᮍᮥᮎᮕᮔᮦ. ᮃᮔ ᮞᮤᮀ ᮍᮧᮙᮧᮀ ᮚᮦᮔ᮪ ᮃᮕ ᮞᮤᮀ ᮓᮤᮇᮙᮧᮀᮔ ᮚ ᮊᮥᮝᮦ ᮞᮤᮀ ᮓᮤᮒᮥᮜᮤᮞ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮀ ᮕᮢᮊ᮪ᮒᮤᮊᮦ ᮇᮛ ᮙᮨᮞ᮪ᮒᮤ ᮍ᮪ᮌᮙ᮪ᮘᮁᮔ ᮞ᮪ᮝᮛ ᮃᮞᮣᮤ, ᮊᮚ “ᮠᮔ” ᮊᮀᮌᮧ “ᮃᮔ” ᮅᮒᮝ “ᮇᮔᮧ”, ᮜᮔ᮪ “ᮜᮙ᮪ᮕᮤᮚᮧᮔ᮪” ᮊᮀᮌᮧ “ᮜᮙ᮪ᮕᮤᮇᮔ᮪”.

ᮞᮘᮔ᮪ᮏᮥᮛᮦ ᮚᮄᮊᮥ ᮘᮘᮌᮔ᮪ ᮕᮞᮍᮔ᮪. ᮔᮀ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮏᮝ ᮃᮔ ᮃᮒᮥᮛᮔ᮪ ᮕᮞᮍᮔ᮪ ᮞᮤᮀ ᮇᮒᮧᮙᮒᮤᮞ᮪ ᮙᮥᮔ᮪ᮎᮥᮜ᮪ ᮔᮜᮤᮊ ᮃᮔ ᮛᮧᮀ ᮊᮧᮔ᮪ᮞᮧᮔᮔ᮪ ᮊᮨᮒᮨᮙᮥ (ᮓᮥᮓᮥ ᮜᮚᮁ, ᮎᮨᮎᮊ᮪, ᮝᮤᮌ᮪ᮑᮔ᮪, ᮜᮔ᮪ ᮜᮤᮚᮔᮦ) . ᮊᮠᮔᮔ᮪ ᮊᮤᮚᮦ ᮊᮓᮀ ᮙᮜᮂ ᮍ᮪ᮌᮝᮦ ᮒᮥᮜᮤᮞᮔ᮪ ᮓᮓᮤ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮃᮍᮨᮜ᮪ ᮓᮤᮝᮎ, ᮜᮥᮝᮤᮂ-ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮚᮦᮔ᮪ ᮞᮤᮀ ᮙᮎ ᮄᮞᮤᮂ ᮕᮨᮙᮥᮜ. ᮎᮧᮔ᮪ᮒᮧᮔᮦ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ “ᮘᮥᮞ᮪ ᮒᮤᮀᮊᮒ᮪”, ᮠᮥᮛᮥᮖ᮪ “ᮒ”-ᮔᮦ ᮊᮥᮓᮥ ᮓᮓᮤ ᮕᮞᮍᮔ᮪ ᮞᮔᮓᮡᮔ᮪ ᮊᮥᮝᮤ ᮛᮧᮀ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮘᮦᮓ. ᮔᮀ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮇᮛ ᮃᮔ ᮞᮤᮞ᮪ᮒᮨᮙ᮪ ᮕᮞᮍᮔ᮪ ᮊᮚ ᮊᮥᮝᮦ, ᮙᮥᮜ ᮊᮒᮧᮔ᮪ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮕᮢᮞᮏ ᮜᮔ᮪ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮌᮙ᮪ᮕᮀ ᮓᮤᮝᮎ.

ᮇᮛ ᮙᮥᮀ ᮕᮞᮍᮔ᮪, ᮃᮔ ᮙᮔᮤᮀ ᮠᮥᮛᮥᮖ᮪ ᮙᮥᮁᮓ ᮅᮒᮝ ᮠᮥᮛᮥᮖ᮪ ᮌᮨᮓᮦ ᮔᮀ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮏᮝ ᮞᮤᮀ ᮊᮓᮀ ᮙ᮪ᮘᮤᮍᮥᮀᮔ. ᮃᮒᮥᮛᮔ᮪-ᮃᮒᮥᮛᮔᮦ ᮊᮢᮞ ᮎᮥᮊᮥᮕ᮪ ᮛᮤᮘᮨᮒ᮪, ᮇᮛ ᮙᮥᮀ ᮊᮀᮌᮧ ᮝᮧᮀ ᮔ᮪ᮏᮘ ᮔᮍᮤᮀ ᮅᮌ ᮊᮀᮌᮧ ᮝᮧᮀ ᮏᮝ ᮓᮦᮝᮦᮊ᮪ ᮞᮤᮀ ᮇᮛ ᮒᮅ ᮔᮙ᮪ᮕ ᮕᮨᮜᮏᮛᮔ᮪ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮏᮝ ᮊᮔ᮪ᮒᮤ ᮛᮨᮞ᮪ᮙᮤ ᮔᮀ ᮞᮨᮊᮧᮜᮂ. ᮔᮥᮜᮤᮞ᮪ “ᮜᮨ”, “ᮛᮨ”, ᮅᮒᮝ “ᮊᮢᮨ” ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮃᮒᮥᮛᮔ᮪ ᮓᮦᮝᮦᮊ᮪. ᮔᮜᮤᮊ ᮔᮥᮜᮤᮞ᮪ ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ “ᮜᮨᮛᮨᮞ᮪”, ᮊᮥᮓᮥ ᮍᮀᮌᮧ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮮᮥᮞᮥᮞ᮪. ᮙᮤᮒᮥᮛᮥᮒ᮪ ᮕᮔᮨᮙᮥᮊᮥ, ᮃᮒᮥᮛᮔ᮪ ᮊᮚ ᮊᮤᮚᮦ ᮊᮒᮧᮔ᮪ ᮊᮊᮦᮠᮔ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮇᮛ ᮕᮢᮊ᮪ᮒᮤᮞ᮪.

ᮞᮨᮊᮀ ᮞᮤᮞᮤ ᮊᮨᮛᮥᮙᮤᮒᮔ᮪, ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮏᮝ ᮕᮔ᮪ᮎᮦᮔ᮪ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮔᮤᮜᮦ ᮞᮨᮏᮛᮂ ᮜᮔ᮪ ᮘᮥᮓᮚ ᮞᮤᮀ ᮓᮥᮝᮥᮁ. ᮔᮍᮤᮀ ᮊᮀᮌᮧ ᮕᮨᮙᮥᮜ, ᮃᮒᮥᮛᮔ᮪ ᮞᮤᮀ ᮃᮊᮦᮂ ᮘᮤᮞ ᮍ᮪ᮌᮝᮦ ᮞᮨᮙᮍᮒ᮪ ᮞᮤᮔᮅ ᮙᮥᮓᮥᮔ᮪. ᮝᮧᮀ ᮞᮤᮀ ᮇᮛ ᮒᮅ ᮞᮨᮊᮧᮜᮂ ᮔᮀ ᮜᮤᮀᮊᮥᮍᮔ᮪ ᮞᮤᮀ ᮙᮛᮤᮍᮤ ᮕᮨᮜᮏᮛᮔ᮪ ᮘᮞ ᮜᮔ᮪ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮏᮝ ᮙᮨᮞ᮪ᮒᮤ ᮘᮊᮜ᮪ ᮊᮢᮞ ᮃᮍᮦᮜ᮪. ᮓᮤᮘᮔ᮪ᮓ᮪ᮠᮤᮀᮔ ᮊᮛᮧ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮞᮤᮀ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮜᮀᮞᮥᮀ ᮜᮔ᮪ ᮇᮛ ᮊᮊᮦᮠᮔ᮪ ᮗᮛᮤᮃᮞᮤ ᮕᮞᮍᮔ᮪, ᮝᮧᮀ ᮘᮤᮞ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮎᮨᮕᮨᮒ᮪ ᮕᮠᮙ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮜᮔ᮪ᮎᮁ ᮙᮎ.

ᮕᮥᮀᮊᮞᮔᮦ, ᮖᮊ᮪ᮒᮧᮁ ᮌᮦᮇᮌᮢᮖᮤᮞ᮪ ᮅᮌ ᮔ᮪ᮓᮥᮝᮦᮔᮤ ᮕᮨᮛᮔ᮪ ᮞᮔᮓᮡᮔ᮪ ᮓᮥᮓᮥ ᮕᮨᮔᮨᮔ᮪ᮒᮥ ᮅᮒᮙ. ᮝᮤᮝᮤᮒ᮪ ᮎᮤᮜᮤᮊ᮪ ᮞᮨᮊᮧᮜᮂ ᮜᮔ᮪ ᮌᮨᮓᮦ ᮄᮑᮧᮀ ᮃᮔ ᮔᮀ ᮒᮔᮂ ᮕᮞᮥᮔ᮪ᮓᮔ᮪, ᮚᮊᮥᮝᮦ ᮏᮊᮁᮒ ᮜᮔ᮪ ᮘᮧᮌᮧᮁ, ᮙᮨᮞ᮪ᮒᮤ ᮃᮔ ᮕᮨᮍᮛᮥᮂ ᮜᮤᮀᮊᮥᮍᮔ᮪. ᮞᮨᮊᮀ ᮊᮨᮘᮤᮃᮞᮃᮔ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮕᮕᮢᮍᮔ᮪ ᮘᮥᮓᮚ ᮞᮨᮊᮀ ᮊᮧᮔᮧ, ᮛᮞ ᮃᮊᮢᮘ᮪ ᮊᮛᮧ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮓᮓᮤ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮊᮥᮝᮒ᮪. ᮙᮥᮜ ᮕᮤᮜᮤᮠᮔ᮪ ᮔᮥᮜᮤᮞ᮪ ᮘᮞ ᮏᮝ ᮓᮤᮃᮜᮦᮊ᮪ ᮘᮑᮥᮙᮞᮔ᮪ ᮍᮀᮌᮧ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮓᮥᮓᮥ ᮃᮙᮁᮌ ᮇᮛ ᮍᮏᮦᮔᮤ ᮒᮢᮓᮤᮞᮤ, ᮔᮍᮤᮀ ᮃᮙᮁᮌ ᮕᮦᮍᮤᮔ᮪ ᮔᮨᮙᮧᮊ᮪ᮔ ᮎᮛ ᮞᮤᮀ ᮓᮤᮛᮞ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮕᮞ᮪, ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮒᮨᮌᮨᮞ᮪, ᮜᮔ᮪ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮌᮙ᮪ᮕᮀ ᮓᮤᮝᮎ ᮔᮀ ᮏᮙᮔ᮪ ᮞᮤᮊᮤ.

Bahasa Jawa umume ditulis nganggo huruf latin, pegon Arab, utawa aksara Jawa. Nanging ana uga sing njajal nulis basa Jawa, luwih-luwih dialek Banyumasan, nganggo aksara Sunda. Kiye dudu perkara umum, nanging ana sing wis nindakna. Salah siji contone ana nang blog asbaja.blogspot.com, sing isine crita basa Jawa nanging ditulis nganggo aksara Sunda. Sekang kono katon yen kreativitas basa lan aksara bisa mlaku bareng, ora kudu tansah manut pakem lawas bae.

Ana sawetara alesan kenapa milih aksara Sunda ketimbang aksara Jawa. Sing kapisan soal spasi. Nang aksara Jawa, spasi ora dienggo kaya nang tulisan latin. Nalika loro tembung ketemu, kerep katon kaya dadi siji lan kadhang nggawe wong kang maca dadi bingung. Kanggo wong sing durung biasa, perkara kiye bisa dadi alangan gedhe amarga maca dadi ora lancar lan kudu mikir luwih suwe.

Alesan kapindho yaiku soal ketegasan swara. Nang aksara Jawa, swara vokal kerep ditandhani nganggo huruf “ha”. Dene basa ibu dialek Banyumasan, saben tembung biasane diomongnana kanthi teges lan cetha. Mulane nalika maca tulisan aksara Jawa, rasane kurang sreg amarga ora nggambarna ketegasan pangucapane. Ana sing ngomong yen apa sing diomongna ya kuwe sing ditulis, nanging nang praktiké ora mesthi nggambarna swara asli, kayata “hana” kanggo “ana” utawa “ono”, lan “lampiyon” kanggo “lampion”.

Sabanjure yaiku babagan pasangan. Nang aksara Jawa ana aturan pasangan sing otomatis muncul nalika ana rong konsonan ketemu (dudu layar, cecak, wignyan, lan liyane) . Kahanan kiye kadhang malah nggawe tulisan dadi luwih angel diwaca, luwih-luwih yen sing maca isih pemula. Contone tembung “bus tingkat”, huruf “ta”-ne kudu dadi pasangan sanadyan kuwi rong tembung beda. Nang aksara Sunda ora ana sistem pasangan kaya kuwe, mula katon luwih prasaja lan luwih gampang diwaca.

Ora mung pasangan, ana maning huruf murda utawa huruf gedhe nang aksara Jawa sing kadhang mbingungna. Aturan-aturane dirasa cukup ribet, ora mung kanggo wong njaba nanging uga kanggo wong Jawa dhewe sing ora tau nampa pelajaran aksara Jawa kanthi resmi nang sekolah. Nulis “le”, “re”, utawa “kre” nduweni aturan dhewe. Nalika nulis tembung “leres”, kudu nganggo aksara khusus. Miturut panemuku, aturan kaya kiye katon kakehan lan ora praktis.

Sekang sisi kerumitan, aksara Jawa pancen nduweni nilai sejarah lan budaya sing dhuwur. Nanging kanggo pemula, aturan sing akeh bisa nggawe semangat sinau mudhun. Wong sing ora tau sekolah nang lingkungan sing maringi pelajaran basa lan aksara Jawa mesthi bakal krasa angel. Dibandhingna karo aksara Sunda sing luwih langsung lan ora kakehan variasi pasangan, wong bisa luwih cepet paham lan lancar maca.

Pungkasané, faktor geografis uga nduweni peran sanadyan dudu penentu utama. Wiwit cilik sekolah lan gedhe inyong ana nang tanah Pasundan, yakuwe Jakarta lan Bogor, mesthi ana pengaruh lingkungan. Sekang kebiasaan lan paprangan budaya sekang kono, rasa akrab karo aksara Sunda dadi luwih kuwat. Mula pilihan nulis basa Jawa dialek Banyumasan nganggo aksara Sunda dudu amarga ora ngajeni tradisi, nanging amarga pengin nemokna cara sing dirasa luwih pas, luwih tegas, lan luwih gampang diwaca nang jaman siki.

ᮘᮞ᮪ᮒᮤ ᮞᮨᮜᮨᮊᮔ᮪ ᮜᮨᮄᮎ᮪