ᮘᮨᮔᮨᮁ ᮃᮕ ᮇᮛ ᮙᮠᮕᮒᮤᮂ ᮌᮏᮂ ᮙᮓ ᮓᮥᮓᮥ ᮕᮒᮤᮂ ᮠᮤᮔ᮪ᮓᮥ-ᮘᮥᮓ, ᮔᮍᮤᮀ ᮝᮧᮀ ᮙᮥᮞᮣᮤᮙ᮪ ᮏᮨᮔᮨᮍᮦ “ᮌᮏ᮪ ᮃᮂᮙᮓ”?
ᮔᮀ ᮒᮨᮍᮂ ᮘᮔ᮪ᮏᮤᮛᮦ ᮛᮨᮗᮤᮞᮤ ᮞᮨᮏᮛᮂ ᮔᮀ ᮙᮨᮓᮤᮃ ᮞᮧᮞᮤᮃᮜ᮪ ᮝᮤᮝᮤᮒ᮪ ᮒᮅᮔ᮪ |᮲᮰᮱᮷|, ᮙᮨᮒᮥ ᮊᮣᮄᮙ᮪ ᮞᮤᮀ ᮘᮧᮙ᮪ᮘᮞ᮪ᮒᮤᮞ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮌᮝᮦ ᮌᮨᮌᮨᮁ: ᮙᮠᮕᮒᮤᮂ ᮌᮏᮂ ᮙᮓ ᮊᮥᮝᮦ ᮓᮥᮓᮥ ᮕᮒᮤᮂ ᮠᮤᮔ᮪ᮓᮥ-ᮘᮥᮓ, ᮔᮍᮤᮀ ᮞᮨᮏᮒᮤᮔᮦ ᮝᮧᮀ ᮙᮥᮞᮣᮤᮙ᮪ ᮏᮨᮔᮨᮍᮦ “ᮌᮏ᮪ ᮃᮂᮙᮓ”. ᮙᮜᮂ ᮊᮨᮛᮏᮃᮔ᮪ ᮙᮏᮕᮠᮤᮒ᮪ ᮞᮤᮀ ᮜᮨᮌᮨᮔ᮪ᮓᮛᮤᮞ᮪ ᮊᮥᮝᮦ ᮓᮤᮊᮣᮄᮙ᮪ ᮓᮥᮓᮥ ᮄᮙ᮪ᮕᮨᮛᮤᮅᮙ᮪ ᮠᮤᮔ᮪ᮓᮥ-ᮘᮥᮓ, ᮔᮍᮤᮀ “ᮊᮨᮞᮥᮜ᮪ᮒᮔᮔ᮪ ᮙᮏᮕᮠᮤᮒ᮪” ᮄᮞᮣᮙ᮪. ᮎᮢᮤᮒ ᮊᮤᮚᮦ ᮃᮞᮜᮦ ᮞᮨᮊᮀ ᮘᮥᮊᮥ ᮒᮨᮁᮘᮤᮒᮔ᮪ ᮝᮤᮔᮒᮨᮞ᮪ ᮒᮅᮔ᮪ |᮲᮰᮱᮰| ᮏᮥᮓᮥᮜᮦ ᮊᮨᮞᮥᮜ᮪ᮒᮔᮔ᮪ ᮙᮏᮕᮠᮤᮒ᮪: ᮖᮊ᮪ᮒ ᮞᮨᮏᮛᮂ ᮚᮀ ᮒᮨᮁᮞᮨᮙ᮪ᮘᮥᮑᮤ ᮊᮛᮡ ᮠᮦᮁᮙᮔ᮪ ᮞᮤᮔᮥᮀ ᮏᮔᮥᮒᮙ ᮘᮛᮨᮀ ᮒᮤᮙ᮪ ᮊᮏᮤᮃᮔ᮪ ᮊᮨᮞᮥᮜ᮪ᮒᮔᮔ᮪ ᮙᮏᮕᮠᮤᮒ᮪ ᮞᮨᮊᮀ ᮕ᮪ᮓ᮪ ᮙᮥᮠᮙ᮪ᮙᮓᮤᮚᮂ ᮊᮧᮒ ᮚᮧᮌᮡᮊᮁᮒ.
ᮔᮍᮤᮀ, ᮊᮣᮄᮙ᮪ ᮊᮥᮝᮦ ᮓᮤᮘᮍᮥᮔ᮪ ᮍᮀᮌᮧ ᮙᮨᮒᮧᮓᮧᮜᮧᮌᮤ ᮞᮤᮀ ᮛᮤᮀᮊᮤᮂ ᮜᮔ᮪ ᮎᮨᮔ᮪ᮓᮨᮛᮥᮀ ᮒᮦᮔ᮪ᮓᮦᮔ᮪ᮞᮤᮅᮞ᮪. ᮕᮨᮔᮥᮜᮤᮞᮦ ᮔᮧᮜᮊ᮪ ᮎᮛ ᮙᮤᮊᮤᮁ ᮞᮨᮏᮛᮂ ᮄᮜ᮪ᮙᮤᮃᮂ ᮃᮓᮦᮓᮞᮁ ᮞᮥᮙ᮪ᮘᮨᮁ ᮕᮢᮤᮙᮦᮁ ᮞᮨᮐᮙᮔ᮪, ᮜᮔ᮪ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮙᮤᮜᮤᮂ ᮌᮥᮙᮔ᮪ᮒᮥᮀ ᮊᮛᮧ ᮒᮢᮓᮤᮞᮤ ᮜᮤᮞᮔ᮪, ᮘᮘᮓ᮪ ᮃᮘᮓ᮪ |᮱᮷|–|᮱᮹|, ᮜᮔ᮪ ᮞᮤᮜ᮪ᮞᮤᮜᮂ ᮞᮤᮀ ᮓᮤᮒᮥᮜᮤᮞ᮪ ᮃᮒᮥᮞᮔ᮪ ᮒᮅᮔ᮪ ᮞᮝᮤᮞᮦ ᮌᮏᮂ ᮙᮓ ᮞᮦᮓ. ᮞᮨᮊᮀ ᮊᮦᮔᮦ ᮘᮔ᮪ᮏᮥᮁ ᮙᮨᮒᮥ ᮃᮁᮌᮥᮙᮦᮔ᮪ ᮜᮤᮍᮥᮄᮞ᮪ᮒᮤᮊ᮪ ᮞᮤᮀ ᮓᮤᮕᮊ᮪ᮞᮊ᮪ᮔ: “ᮌᮏᮂ ᮙᮓ” ᮓᮤᮃᮛᮔᮤ ᮃᮞᮜᮦ ᮞᮨᮊᮀ “ᮌᮏ᮪ ᮃᮂᮙᮓ” ᮙᮨᮁᮌ ᮝᮧᮀ ᮏᮝ ᮊᮨᮞᮢᮊᮒ᮪ ᮍᮥᮎᮕ᮪ “ᮃᮂᮙᮓ᮪”. ᮕᮓᮠᮜ᮪, ᮔᮀ ᮒᮢᮓᮤᮞᮤ ᮏᮝ ᮊᮥᮔ, ᮏᮨᮔᮨᮀ ᮖᮅᮔ ᮊᮚ ᮌᮏᮂ ᮅᮒᮝ ᮊᮨᮘᮧ ᮊᮥᮝᮦ ᮃᮞᮢᮤᮀ ᮓᮓᮤ ᮌᮨᮜᮁ ᮙᮤᮜᮤᮒᮨᮁ ᮞᮤᮀ ᮊᮨᮘᮊ᮪ ᮞᮤᮙ᮪ᮘᮧᮜ᮪ ᮊᮨᮊᮥᮝᮒᮔ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮊᮝᮤᮎᮊ᮪ᮞᮔᮔ᮪.
ᮒᮨᮙ᮪ᮘᮥᮀ “ᮙᮓ” ᮓᮦᮝᮦᮊ᮪ ᮔᮀ ᮘᮞ ᮊᮝᮤ ᮒᮨᮌᮨᮞᮦ ᮙᮘᮥᮊ᮪ ᮅᮒᮝ ᮘᮨᮛᮤᮍᮞ᮪, ᮓᮓᮤ ᮙᮦᮒᮖᮧᮛ ᮕᮒᮤᮂ ᮞᮤᮀ ᮞᮨᮙᮍᮒᮦ ᮍ᮪ᮌᮨᮌᮤᮛᮤᮞᮤ ᮜᮔ᮪ ᮇᮛ ᮊᮨᮔ᮪ᮓᮒ᮪ ᮑᮝᮤᮏᮤᮊᮊᮨᮔ᮪ ᮔᮥᮞᮔ᮪ᮒᮛ. ᮏᮨᮔᮨᮀ “ᮌᮏᮂ ᮙᮓ” ᮊᮥᮝᮦ ᮝᮤᮞ᮪ ᮞᮨᮜᮛᮞ᮪ ᮊᮛᮧ ᮕᮧᮜ ᮕᮨᮔᮙᮃᮔ᮪ ᮈᮆᮄᮒ᮪ ᮙᮤᮜᮤᮒᮨᮁ ᮠᮤᮔ᮪ᮓᮥ-ᮘᮥᮓ ᮏᮙᮔ᮪ ᮞᮨᮙᮔ. ᮓᮓᮤ ᮙᮨᮎᮂ ᮏᮨᮔᮨᮀ ᮓᮓᮤ “ᮌᮏ᮪ ᮃᮂᮙᮓ” ᮊᮥᮝᮦ ᮊᮚ ᮙᮥᮀ ᮙᮥᮒᮨᮁ-ᮙᮥᮒᮨᮁ ᮞ᮪ᮝᮛ ᮒᮔ᮪ᮕ ᮓᮞᮁ ᮖᮤᮜᮧᮜᮧᮌᮤᮞ᮪ ᮞᮤᮀ ᮎᮨᮒ. ᮃᮊᮦᮂ ᮃᮠᮣᮤ ᮘᮞ ᮜᮔ᮪ ᮃᮁᮊᮦᮇᮜᮧᮌ᮪ ᮞᮤᮀ ᮍᮀᮌᮨᮕ᮪ ᮎᮛ ᮊᮚ ᮍᮧᮔᮧ ᮊᮥᮝᮦ ᮇᮛ ᮄᮜ᮪ᮙᮤᮃᮂ ᮜᮔ᮪ ᮙᮥᮀ ᮎᮧᮎᮧᮌᮣᮧᮌᮤ.
ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮍ᮪ᮌᮨᮜᮊ᮪ ᮙᮔᮤᮀ ᮊᮣᮄᮙ᮪ ᮞᮧᮃᮜ᮪ ᮜᮙ᮪ᮘᮀ ᮞᮥᮛᮡ ᮙᮏᮕᮠᮤᮒ᮪. ᮃᮔ ᮞᮤᮀ ᮍᮧᮒᮧᮒ᮪ ᮚᮦᮔ᮪ ᮞᮤᮔᮁ-ᮞᮤᮔᮛᮦ ᮍᮨᮙᮧᮒ᮪ ᮒᮥᮜᮤᮞᮔ᮪ ᮃᮛᮘ᮪ ᮒᮞᮝᮥᮖ᮪ ᮊᮚ ᮞᮤᮖᮒ᮪, ᮃᮞ᮪ᮙ, ᮙᮊᮢᮤᮖᮒ᮪, ᮐᮒ᮪, ᮃᮜᮣᮂ, ᮙᮥᮠᮙ᮪ᮙᮓ᮪. ᮑᮒᮔᮦ, ᮞᮥᮛᮡ ᮙᮏᮕᮠᮤᮒ᮪ ᮊᮥᮝᮦ ᮓᮤᮃᮌᮢᮙ᮪ ᮊᮧᮞ᮪ᮙᮧᮜᮧᮌᮤ ᮠᮤᮔ᮪ᮓᮥ ᮓᮨᮝᮒ ᮔᮝ ᮞᮍ: ᮞᮤᮝ ᮔᮀ ᮒᮨᮍᮂ, ᮓᮤᮊᮥᮘᮨᮍᮤ ᮓᮨᮔᮤᮀ ᮝᮧᮜᮥᮀ ᮓᮦᮝ ᮕᮨᮔ᮪ᮏᮌ ᮃᮛᮂ ᮙᮒ ᮃᮍᮤᮔ᮪ ᮊᮛᮧ ᮃᮒᮢᮤᮘᮥᮒ᮪ ᮒᮢᮤᮞᮥᮜ ᮜᮔ᮪ ᮎᮊᮢ. ᮅᮊᮤᮛᮔᮦ ᮖᮤᮌᮥᮛᮒᮤᮖ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮖᮣᮧᮛᮜ᮪, ᮓᮥᮓᮥ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮃᮛᮘ᮪. ᮔᮀ ᮙᮊᮙ᮪ ᮄᮞᮣᮙ᮪ ᮒᮢᮧᮜᮧᮚᮧ, ᮜᮙ᮪ᮘᮀ ᮊᮤᮚᮦ ᮙᮜᮂ ᮓᮓᮤ ᮘᮥᮊ᮪ᮒᮤ ᮃᮊᮥᮜ᮪ᮒᮥᮛᮞᮤ ᮞᮤᮀ ᮒᮨᮔ᮪ᮒᮢᮨᮙ᮪, ᮓᮥᮓᮥ ᮘᮥᮊ᮪ᮒᮤ ᮔᮨᮌᮛ ᮊᮨᮞᮥᮜ᮪ᮒᮔᮔ᮪.
ᮃᮔ ᮙᮔᮤᮀ ᮎᮢᮤᮒ ᮊᮧᮄᮔ᮪ “ᮌᮧᮘᮧᮌ᮪” ᮞᮤᮀ ᮃᮔ ᮒᮥᮜᮤᮞᮔ᮪ ᮯᮠᮓᮒᮦ. ᮕᮔ᮪ᮎᮦᮔ᮪ ᮃᮔ ᮘᮛᮍᮦ, ᮔᮍᮤᮀ ᮕᮛ ᮃᮁᮊᮦᮇᮜᮧᮌ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮊᮥᮛᮒᮧᮁ ᮙᮥᮞᮦᮅᮙ᮪ ᮔᮞᮤᮇᮔᮜ᮪ ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮨᮞᮤᮃ ᮔᮨᮛᮀᮔ ᮚᮦᮔ᮪ ᮊᮥᮝᮦ ᮓᮥᮓᮥ ᮙᮒ ᮅᮃᮀ ᮛᮨᮞ᮪ᮙᮤ ᮙᮏᮕᮠᮤᮒ᮪. ᮊᮧᮄᮔ᮪ ᮛᮨᮞ᮪ᮙᮤ ᮞᮤᮀ ᮓᮤᮌᮥᮔᮊ᮪ᮔ ᮊᮥᮝᮦ ᮈᮙᮞ᮪, ᮕᮦᮛᮊ᮪, ᮜᮔ᮪ ᮊᮦᮕᮦᮀ ᮎᮤᮔ. ᮌᮧᮘᮧᮌ᮪ ᮊᮥᮔᮤᮍᮔ᮪ ᮘᮨᮁᮌᮙ᮪ᮘᮁ ᮝᮚᮀ ᮊᮚ ᮞᮨᮙᮁ ᮅᮒᮝ ᮊᮢᮨᮞ᮪ᮔ ᮊᮥᮝᮦ ᮜᮥᮝᮤᮂ ᮎᮨᮔ᮪ᮓᮨᮛᮥᮀ ᮏᮤᮙᮒ᮪ ᮅᮒᮝ ᮕᮤᮛᮔ᮪ᮒᮤ ᮅᮕᮎᮛ ᮊᮧᮙᮥᮔᮤᮒᮞ᮪ ᮙᮥᮞᮣᮤᮙ᮪ ᮃᮘᮓ᮪ |᮱᮵|–|᮱᮶|, ᮓᮥᮓᮥ ᮃᮜᮒ᮪ ᮒᮥᮊᮁ ᮔᮨᮌᮛ.
ᮘᮘ᮪ ᮙᮊᮙ᮪ “ᮌᮏᮂ ᮕᮨᮁᮙᮧᮓᮧ” ᮔᮀ ᮒᮢᮧᮜᮧᮚᮧ ᮅᮌ ᮊᮨᮛᮨᮕ᮪ ᮓᮤᮌᮔ᮪ᮓᮦᮀᮔ ᮊᮛᮧ ᮌᮏᮂ ᮙᮓ. ᮔᮍᮤᮀ ᮒᮀᮌᮜ᮪ ᮔᮤᮞᮔᮦ ᮒᮅᮔ᮪ |᮱᮳᮷᮷| ᮞᮊ (|᮱᮴᮵᮵| ᮙ᮪), ᮓᮦᮔᮦ ᮌᮏᮂ ᮙᮓ ᮓᮤᮕᮢᮊᮤᮛᮊ᮪ᮔ ᮞᮦᮓ ᮝᮒᮛ |᮱᮳᮶᮴| ᮙ᮪. ᮃᮁᮒᮤᮔᮦ ᮘᮨᮓ ᮏᮙᮔ᮪. ᮞᮤᮀ ᮓᮤᮊᮥᮘᮥᮁ ᮘᮤᮞ ᮓᮓᮤ ᮒᮧᮊᮧᮂ ᮙᮤᮜᮤᮒ᮪èᮛ᮪ ᮕᮥᮀᮊᮞᮔ᮪ ᮙᮏᮕᮠᮤᮒ᮪ ᮞᮤᮀ ᮝᮤᮞ᮪ ᮄᮞᮣᮙ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮇᮛ ᮃᮔ ᮘᮥᮊ᮪ᮒᮤ ᮊᮥᮝᮒ᮪ ᮚᮦᮔ᮪ ᮊᮥᮝᮦ ᮙᮠᮕᮒᮤᮂ ᮜᮨᮌᮨᮔ᮪ᮓᮛᮤᮞ᮪. ᮍᮄᮒ᮪-ᮍᮄᮒ᮪ᮔ ᮜᮧᮛᮧ ᮒᮧᮊᮧᮂ ᮘᮦᮓ ᮝᮨᮊ᮪ᮒᮥ ᮊᮚ ᮍᮧᮔᮧ ᮊᮥᮝᮦ ᮊᮜᮨᮘᮥ ᮃᮔᮊᮢᮧᮔᮤᮞ᮪ᮙᮨ ᮞᮤᮀ ᮃᮘᮧᮒ᮪.
ᮞᮥᮙ᮪ᮘᮨᮁ ᮕᮢᮤᮙᮦᮁ ᮞᮨᮐᮙᮔ᮪ ᮊᮚ ᮊᮊᮝᮤᮔ᮪ ᮔᮌᮛᮊᮢᮨᮒᮌᮙ ᮙᮜᮂ ᮑᮨᮘᮥᮒ᮪ ᮒᮔᮂ ᮕᮨᮁᮓᮤᮊᮔᮦ ᮌᮏᮂ ᮙᮓ ᮔᮀ ᮙᮓᮊᮛᮤᮕᮥᮛ ᮙᮤᮔᮀᮊ ᮓᮁᮙ ᮊᮞᮧᮌᮒᮔ᮪, ᮜᮨᮙ᮪ᮘᮌ ᮊᮨᮃᮌᮙᮃᮔ᮪ ᮘᮥᮓ. ᮜᮨᮙ᮪ᮘᮌ ᮛᮨᮞ᮪ᮙᮤ ᮊᮚ ᮊᮨᮙᮨᮔ᮪ᮒᮨᮛᮤᮃᮔ᮪ ᮕᮨᮔ᮪ᮓᮤᮓᮤᮊᮔ᮪ ᮓᮔ᮪ ᮊᮨᮘᮥᮓᮚᮃᮔ᮪ ᮛᮨᮕᮥᮘᮣᮤᮊ᮪ ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮨᮞᮤᮃ ᮜᮔ᮪ ᮕᮛ ᮃᮁᮊᮦᮇᮜᮧᮌ᮪ ᮅᮌ᮪ᮙ᮪ ᮝᮤᮞ᮪ ᮔᮒᮦ ᮑᮒᮊ᮪ᮔ ᮚᮦᮔ᮪ ᮊᮣᮄᮙ᮪ “ᮌᮏ᮪ ᮃᮂᮙᮓ” ᮊᮥᮝᮦ ᮠᮧᮃᮊ᮪ᮞ᮪. ᮞᮨᮏᮛᮂ ᮙᮏᮕᮠᮤᮒ᮪ ᮞᮨᮏᮒᮤᮔᮦ ᮔᮥᮓᮥᮂᮔ ᮕᮨᮛᮓᮘᮔ᮪ ᮠᮤᮔ᮪ᮓᮥ-ᮘᮥᮓ ᮞᮤᮀ ᮄᮔ᮪ᮊᮣᮥᮞᮤᮖ᮪ ᮜᮔ᮪ ᮙᮛᮤᮍᮤ ᮛᮥᮃᮀ ᮄᮞᮣᮙ᮪ ᮒᮥᮝᮥᮂ ᮊᮔ᮪ᮒᮤ ᮒᮨᮔ᮪ᮒᮢᮨᮙ᮪. ᮍᮧᮝᮠᮤ ᮌᮏᮂ ᮙᮓ ᮓᮓᮤ “ᮌᮏ᮪ ᮃᮂᮙᮓ” ᮓᮥᮓᮥ ᮍᮥᮁᮙᮒᮤ ᮞᮨᮏᮛᮂ, ᮔᮍᮤᮀ ᮙᮜᮂ ᮑᮥᮓ ᮃᮏᮤᮔᮦ ᮊᮔ᮪ᮒᮤ ᮔᮛᮞᮤ ᮞᮤᮀ ᮇᮛ ᮃᮓᮦᮓᮞᮁ ᮘᮥᮊ᮪ᮒᮤ.
Nang tengah banjire revisi sejarah nang media sosial wiwit taun 2017, metu klaim sing bombastis lan gawe geger: Mahapatih Gajah Mada kuwe dudu patih Hindu-Buddha, nanging sejatiné wong Muslim jenenge “Gaj Ahmada”. Malah Kerajaan Majapahit sing legendaris kuwe diklaim dudu imperium Hindu-Buddha, nanging “Kesultanan Majapahit” Islam. Crita kiye asalé sekang buku terbitan winates taun 2010 judhule Kesultanan Majapahit: Fakta Sejarah yang Tersembunyi karya Herman Sinung Janutama bareng Tim Kajian Kesultanan Majapahit sekang PD Muhammadiyah Kota Yogyakarta.
Nanging, klaim kuwe dibangun nganggo metodologi sing ringkih lan cenderung tendensius. Penulisé nolak cara mikir sejarah ilmiah adhedhasar sumber primer sezaman, lan luwih milih gumantung karo tradhisi lisan, babad abad 17–19, lan silsilah sing ditulis atusan taun sawisé Gajah Mada séda. Sekang kéné banjur metu argumen linguistik sing dipaksakna: “Gajah Mada” diarani asalé sekang “Gaj Ahmada” merga wong Jawa kesrakat ngucap “Ahmad”. Padahal, nang tradhisi Jawa Kuna, jeneng fauna kaya gajah utawa kebo kuwe asring dadi gelar militèr sing kebak simbol kekuwatan lan kawicaksanan.
Tembung “mada” dhewek nang basa Kawi tegesé mabuk utawa beringas, dadi metafora patih sing semangaté nggegirisi lan ora kendhat nyawijèkaken Nusantara. Jeneng “Gajah Mada” kuwe wis selaras karo pola penamaan elit militer Hindu-Buddha jaman semana. Dadi mecah jeneng dadi “Gaj Ahmada” kuwi kaya mung muter-muter swara tanpa dhasar filologis sing cetha. Akeh ahli basa lan arkeolog sing nganggep cara kaya ngono kuwe ora ilmiah lan mung cocoglogi.
Luwih nggelak maning klaim soal lambang Surya Majapahit. Ana sing ngotot yèn sinar-sinaré ngemot tulisan Arab tasawuf kaya Sifat, Asma, Ma’rifat, Dzat, Allah, Muhammad. Nyatané, Surya Majapahit kuwe diagram kosmologi Hindu Dewata Nawa Sanga: Siwa nang tengah, dikubengi déning wolung déwa penjaga arah mata angin karo atribut trisula lan cakra. Ukirané figuratif lan floral, dudu aksara Arab. Nang makam Islam Troloyo, lambang iki malah dadi bukti akulturasi sing tentrem, dudu bukti negara kesultanan.
Ana maning crita koin “gobog” sing ana tulisan syahadaté. Pancèn ana barangé, nanging para arkeolog lan kurator Museum Nasional Indonesia nerangna yèn kuwe dudu mata uang resmi Majapahit. Koin resmi sing digunakna kuwe emas, perak, lan kepeng Cina. Gobog kuningan bergambar wayang kaya Semar utawa Kresna kuwie luwih cenderung jimat utawa piranti upacara komunitas Muslim abad 15–16, dudu alat tukar negara.
Bab makam “Gajah Permodo” nang Troloyo uga kerep digandhengna karo Gajah Mada. Nanging tanggal nisane taun 1377 Saka (1455 M), déné Gajah Mada diprakirakna séda watara 1364 M. Artiné beda jaman. Sing dikubur bisa dadi tokoh militèr pungkasan Majapahit sing wis Islam, nanging ora ana bukti kuwat yèn kuwe Mahapatih legendaris. Ngait-ngaitna loro tokoh beda wektu kaya ngono kuwe kalebu anakronisme sing abot.
Sumber primer sezaman kaya kakawin Nagarakretagama malah nyebut tanah perdikané Gajah Mada nang Madakaripura minangka Dharma Kasogatan, lembaga keagamaan Buddha. Lembaga resmi kaya Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia lan para arkeolog UGM wis nate nyatakna yèn klaim “Gaj Ahmada” kuwe hoaks. Sejarah Majapahit sejatiné nuduhna peradaban Hindu-Buddha sing inklusif lan maringi ruang Islam tuwuh kanthi tentrem. Ngowahi Gajah Mada dadi “Gaj Ahmada” dudu ngurmati sejarah, nanging malah nyuda ajiné kanthi narasi sing ora adhedhasar bukti.